Het onzekere lot van het  ss Rotterdam

Het ss Rotterdam zou in Gdansk verbouwd worden tot woon- en uitgaanscentrum.

Maar in Polen zijn ze bang dat ze gebruikt worden als vuilnisbelt voor een schip vol asbest.

Rob Hagens is geen bekende Nederlander. Behalve in de Poolse kuststad Gdansk. Hier is hij bijna dagelijks op de lokale tv om uit te leggen dat hij geen boef is die stiekem afval probeert te dumpen. Helpen doet het niet. Hagens: „Ik word aangezien voor een milieucrimineel.”

Hagens is directeur van rederij De Rotterdam, een ongewone BV met een bijzondere opdracht: de renovatie van het gelijknamige historische stoomschip. De Rotterdam was ooit het vlaggenschip van de Holland Amerika Lijn. Nu krijgt de kolos zijn laatste rustplaats aan het 3de Katendrechtse Hoofd in Rotterdam-Zuid, als woonboot en uitgaanscentrum.

De verbouwing wordt gedaan in Polen. Vlotjes gaat het niet. Het schip ligt nog niet in de werf, maar aan een verre buitenkade van Gdansk en wordt bewaakt door de grenspolitie. De Rotterdam bevat 180 ton asbest, dat is verwerkt in leidingen en muren. Tijdens de renovatie zou dit worden verwijderd of ingepakt, met moderne technieken uit Nederland.

„Een gevaarlijk precedent”, noemden milieuorganisaties en kranten de komst van De Rotterdam. Straks barst het hier van de asbestboten, meenden ze. Polen mag niet, zoals India, eindigen als goedkope sloopwerf, als vuilnisbelt van het westen.

„Het afval blijft helemaal niet in Polen”, zegt Jerzy Czarniecki, technisch directeur van Stocznia Gdanska, de scheepswerf die de renovatie gaat uitvoeren. „Het wordt per boot afgevoerd naar een gespecialiseerde afvalverwerker in Duitsland. Maar dat lees je nergens.”

Milieu-inspecteurs die in april het schip binnenvielen, sloegen alarm wegens niet vooraf aangemelde „zakken met asbesthoudende materialen”. Hagens’ rederij werd beschuldigd van afvalsmokkel, een vergrijp waarvoor maximaal 25 jaar celstraf staat. „Bij aankomst zijn de zakken aangemeld, maar het desbetreffende formulier is door de dienstdoende kapitein slordig ingevuld”, erkent Hagens. „Het Poolse openbaar ministerie kwam tot de conclusie dat er geen kwade opzet in het spel was.” Maar kranten schreven dat er 500 ton illegaal afval was gevonden, terwijl het ging om 500 vierkante meter aan zakken, met een gewicht van enkele tonnen. Daar zat geen asbest in, maar wegwerpkleding die tijdens werkzaamheden in Spanje mogelijk besmet was geraakt met asbest.

Op aandringen van de havenmeester en de lokale autoriteiten werd besloten om de zakken over te hevelen naar een ander schip op volle zee, buiten Poolse territoriale wateren. Maar toen stuitte De Rotterdam op tachtig zwaluwnesten onder een boegrand. Organisaties die eerder hadden aangedrongen op het vertrek van het schip, drongen nu aan op het tegenovergestelde. Want nu wegvaren was moord: de zwaluwenjongen, een beschermde vogelsoort, zouden vanuit internationale wateren niet terug kunnen vliegen naar het vasteland. De Rotterdam bleef.

Eergisteren was duidelijk dat de zwaluwen zijn uitgevlogen. De overheveling van de ‘asbestzakken’ kan alsnog plaatsvinden. Maar kan de Rotterdam daarna wel terug naar Gdansk voor de geplande renovatie?

Zeeminister Rafal Wiechecki besloot deze week dat het stoomschip moet „vertrekken”. Dat is in Polen uitgelegd als een terugkeerverbod. Maar volgens Hagens mag de Rotterdam weer de Poolse haven in. „We voldoen aan alle vergunningen.” Czarniecki is minder zeker: „De beslissing van de minister is onduidelijk. We moeten snel weten wat er gaat gebeuren, anders moeten we naar een andere klus gaan zoeken.”