Vragen, geen antwoorden

De RVU wil programma’s maken met kritische vragen en zonder hapklare antwoorden. En als de educatieve omroep moet opgaan in de NOS, dan is dat maar zo.

„De programma’s van de RVU zijn héél erg nodig”, zegt Marieke Hermans, sinds zeven jaar programmamaker bij de zendgemachtigde. Ze begon als researcher en werd bedenker en ontwikkelaar van programma’s. Mede dankzij haar vriendschap met filosoof (en later presentator) Bas Haring, ontstond het veelgeprezen programma Stof. „We wilden een programma over filosofie, zonder meteen al die oude filosofen uit de kast te trekken”, zegt Hermans. „Het moest bovendien zo worden verpakt dat het leuk blijft om naar te kijken. Televisie is en blijft amusement. Ons programma, waarin de vraag het uitgangspunt vormde, beschouwde de RVU als een goede aanpak van educatie op tv: zorgen dat mensen zelf beter nadenken in plaats van ze te vertellen hoe de wereld in elkaar zit.”

De RVU is, net als Teleac/NOT en NPS, een zendgemachtigde zonder leden met een specifieke, wettelijk vastgelegde taak. De omroep richt zich op vorming. RVU-directeur Ben Groenendijk: „Wij proberen mensen zo te beïnvloeden, dat ze verantwoordelijkheid en een kritische houding ontwikkelen ten opzichte van zichzelf en hun omgeving. Andere omroepen doen dat niet zo consequent als wij.” Daarnaast biedt de RVU ruimte voor de ontwikkeling van programma-ideeën, zoals recent de documentaireserie Een klasse apart, waarin een jaar lang probleemjongeren en hun docenten op de Kingmaschool in Amsterdam werden gevolgd.

De RVU (oorspronkelijk: Radio Volks Universiteit) vindt zijn wortels in de in 1784 opgerichte Maatschappij tot nut van ’t Algemeen, die onder meer het volk wilde verheffen met leesmusea, de latere bibliotheken. Uit de beweging kwamen begin vorige eeuw de volksuniversiteiten voort. De idealisten van de volksontwikkeling omhelsden in de jaren twintig de opkomst van de radio om hun werk directer en breder onder de mensen te brengen. In 1931 kreeg de RVU radiozendtijd, in 1983 kwam de RVU op tv. Nu schakelt de zendgemachtigde bij veel projecten zowel radio, tv als internet in. De afgelopen jaren koos de RVU, ook om te voldoen aan het vereiste marktaandeel op Nederland 3, voor het schrappen van programma’s en een duidelijker profiel.

„De Club van 100 is een voorbeeld van een crossmediaal programma waarin we de verantwoordelijkheid voor de samenleving en burgerschap stimuleren”, zegt Ben Groenendijk. „Op de site zijn vierduizend mensen actief. Om 8 uur op Nederland 3 scoort het het hoogst van alle daar geprogrammeerde uitzendingen.” Een andere ‘kernactiviteit’ is volgens Groenendijk het programma Werk Zat?!, dat de kijker stimuleert zich in het werk flexibel op te stellen en zich op andere bezigheden te oriënteren. Met subsidie van het Stimuleringsfonds opent de RVU binnenkort een site waar men een ‘curriculum illusione’ kan opstellen. In deze tegenhanger van het curriculum vitae begint de opsteller met zijn sterfdatum en maakt vervolgens een plan wat hij in de jaren die nog resten wil doen.

Het credo van de RVU is: je moet geen antwoorden geven, maar vragen stellen. Vanuit dat principe zijn zowel het kritische consumentenprogramma Keuringsdienst van Waarde als het populair-filosofische Stof ontstaan. Groenendijk: „Wij stellen vragen bij dingen die vanzelfsprekend lijken en we nemen de kijker mee op de zoektocht naar het antwoord.” In de Stof-afleveringen die de komende dinsdagen worden herhaald, worden vragen gesteld als: ‘Zijn wij vrij?’ (over slagbomen), en: ‘Mogen wij de mensheid verbeteren?’ (over onbegrensde mogelijkheden). Vanaf 4 september wordt het een populair-wetenschappelijk programma, Haring, genoemd naar de Stof-presentator.

Anders dan zijn collega van Teleac/NOT vorige week in NRC Handelsblad zei, vindt Groenendijk de plannen van Medy van der Laan, voormalig staatssecretaris voor media, om beide organisaties bij de NOS onder te brengen niet eens zo gek. „Wij zijn er scherp op dat, zeker nu educatie in dit bestel kwetsbaar is, de budgetten overeind blijven en we niet worden weggevaagd. Het is wél nodig dat het aantal zendgemachtigden in Hilversum daalt. Daarom vond ik dat Medy van der Laan een moedige weg insloeg door eindelijk dit omroepbestel te reorganiseren. Helaas zijn we door de val van het kabinet weer terug bij af.’’

Een omroepdirecteur die, ten gunste van het grotere geheel, bereid is zijn eigen organisatie op te offeren – dat is een uniek geluid in Hilversum. Toen de RVU onlangs zijn 75-jarig bestaan vierde, stelde Groenendijk op een feestelijke bijeenkomst de vraag: „Worden wij 80? Zijn wij een organisatie in het RVU-paviljoen op het Mediapark of een optelsom van onze mooie programma’s?” Groenendijk neigt naar het laatste. „Het moet dan ook geen doel op zichzelf zijn de RVU als zelfstandige organisatie in stand te houden. Als het voor de bestuurbaarheid en efficiency van het bestel van belang is dat de RVU in de NOS opgaat, dan moet je je aan die ontwikkeling aanpassen. Hoe het straks wordt georganiseerd is minder belangrijk dan de programma’s zelf.”

Ook programmamaakster Marieke Hermans vindt het geen bezwaar als de RVU opgaat in een groter geheel, zolang het soort programma’s maar blijft. „Die kritische houding en eigengereidheid moeten voortbestaan. Wij zijn niet zozeer bezig met de bedrijven waarvoor we werken, wij willen mooie programma’s maken. Zoals het de meeste kijkers ook een biet zal zijn uit welk bedrijf een programma voortkomt.’’

RVU en Teleac/NOT werken samen op nederland-e.nl