Christendom in realistische portretten

Expositie: De God van Nederland t/m 1/10 Catharijneconvent, Utrecht. Inl.: www.degodvannederland.nl

„Tweemaal schudde de God van Nederland zijn eerbiedwaardige hoofd en tweemaal schoven z’n eerbiedwaardige grauwe bakkebaarden heen en weer over z’n vest”, schreef Nescio in Dichtertje. Die toornige god lijkt niet meer in Nederland te leven. Oude kerken blijven leeg, nieuwe barsten uit hun voegen. Wie zijn hun bezoekers, wat is er over van de religieuze tradities in Nederland?

Voor de tentoonstelling De God van Nederland in het Utrechtse museum Catharijneconvent vroeg gastcurator Colin Huizing vier fotografen en fotografenduo’s hun eigen visie op het Nederlandse christendom te geven.

Maurice Scheltens ging op zoek naar symboliek en attributen uit het christendom. Maar een spijkerbroek gevouwen in kruisvorm of een aureool van tl-licht – wellicht een verwijzing naar Simon & Garfunkels ‘neon god’ uit The sound of silence – zijn niet meer dan een grappige vondst. Gertjan Kocken fotografeerde oude katholieke en protestantse kerken, en ter vergelijking een groot aantal nieuwe gebedshuizen. Heiligenbeelden, kaarsen en orgels hebben plaatsgemaakt voor kale muren, luidsprekers en een drumstel.

Ook de gezagsdragers en voorgangers, die Anuschka Blommers en Niels Schumm in hun typerende hyperrealistische, harde stijl portretteerden, proberen niet op te vallen. De eenvoudige streepjesblouses van predikant Wiersma en echtgenote, en de dandy-achtige pose van priester Antoine Bodar verraden hun wens ‘gewone mensen’ te zijn. Alleen de officiële tenue van kardinaal Simonis en het speldje van majoor Bosshardt ademen een zweem van de autoriteit van vroeger tijden.

Zowel de voorganger als de bezoeker van nieuwe kerken wordt in rap tempo jonger en donkerder. Fotografenduo Ari Versluis en Ellie Uyttenbroek legde die tendens bloot in hun uniforme portretten van ‘New Singers’ (Antilliaanse mannen met glimmende stropdassen), ‘Relirockers’ (pubers in het zwart) en ‘Praise’ (Ghanese dames uit de Bijlmerkerken).

Ondanks de raakheid van de kunstfotografie is het meest aangrijpende element van de expositie het documentaire gedeelte: de verzameling (foto)reportages, die dagblad Trouw afgelopen jaar elke week publiceerde. Het zijn intieme schetsen van hedendaagse gelovigen, zoals een cokedealer in de gevangeniskerk, de priester die motorhelmen inzegent of een kerstdiner voor daklozen. Het geloof zit volgens deze verslagen toch nog diep verankerd in een groot deel van de Nederlanders.

De God van Nederland omvat ook nog een serie van acht televisiedocumentaires van de Ikon, over vrouwelijke SGP-leden, gelovige zakenmannen en Afrikaanse missionarissen. De drie onderdelen samen vormen een waardevol document over de veranderende staat van het christelijke geloof in Nederland.

IKON-documentaires: deze maand elke woensdag om 23.10 uur op Ned.1