‘Bij jullie is de coördinatie wel goed’

In de VS is het leger verantwoordelijk voor de dijken. Een jaar na de ramp met de orkaan Katrina bezocht de generaal die over de kustverdediging gaat, Nederland.

Al diverse Amerikaanse delegaties, van pers en politiek, kwamen naar Nederland om te bekijken of een herhaling van de overstromingsramp bij New Orleans, een jaar geleden, met Hollandse expertise valt te voorkomen. Maar nu is de hoogste Amerikaanse verantwoordelijke voor de kustverdediging en waterbeheer zélf, de generaal Carl Strock, commandant van hetUnites States Army Corps of Engineers (USACE), in het land om zich „persoonlijk op de hoogte te stellen” van hoe Nederland dat nu een slordige duizend jaar heeft aangepakt.

Strock bezoekt onder andere de Deltawerken en de Maeslantkering. „Wij dachten dat we veilig zaten. Jullie denken dat nu ook. Maar neem van ons aan: onderschat de natuur nooit”, aldus Strock in de Amerikaanse ambassade in Den Haag.

Strock begrijpt wel dat het voor Nederlanders vreemd overkomt dat het leger, de genie, in plaats van een civiel instituut als Rijkswaterstaat de strijd tegen de zee en ander water voert. „Dat is zo gegroeid. Bij jullie bouwden burgers al dijken in de twaalfde of dertiende eeuw, maar toen wij goed twee eeuwen terug een land werden, bestond er maar één efficiënte organisatie voor dat soort werk: het leger.” En dat is altijd zo gebleven. „Watermanagement hééft ook militaire toepassing. Kijk maar naar wat we doen bij projecten in Irak en Afghanistan. Maar we doen dus ook zaken als het uitbaggeren van de haven van New York.”

Toch kon verreweg het grootste defensiebudget ter wereld, jaarlijks ruim een half biljoen dollar, niet voorkomen dat het USACE vorig jaar augustus jammerlijk faalde bij het buiten de dijken houden van het water van de Golf van Mexico dat door orkaan Katrina tot grote hoogte was opgezweept.

Dat de organisatie steken had laten vallen, geeft Strock grif toe. „Op 1 juni publiceerden we een rapport waarin uit de doeken werd gedaan hoe de dijken en zeewering hadden gefunctioneerd. Daarin namen wij, het USACE, de verantwoordelijkheid voor het verlies aan levens en de materiële schade.” Bij de ramp kwamen in heel de VS ruim 1.800 mensen om, de schade liep in de tientallen miljarden dollars.

Mea culpa, zeker, zegt Strock, maar er waren verzachtende omstandigheden. „De dijken en waterkeringen, de levees, waren in en rond New Orleans op vijftig plaatsen doorgebroken. En toch deden er maar vier niet wat ze moesten doen. De andere levees overstroomden, waardoor de dijkvoet aan de achterkant erodeerde en de dijk doorbrak.”

Het is allemaal een kwestie van statistiek. „De Deltawerken zijn gebouwd om maar eens in de tienduizend jaar te bezwijken. Voor het dijkenstelsel bij New Orleans geldt dat het eens in de driehonderd jaar mag doorbreken.” Katrina was een orkaan die volgens die veiligheidsstatistieken eeuwen te vroeg kwam.

Maar er was meer loos. „De Nederlandse verdediging tegen het water – dijken en stormvloedkeringen – is goed gecoördineerd. Ze functioneren als één systeem. Bij ons was de verdediging een verzameling losse onderdelen, die niet aan elkaar waren gekoppeld. Sommige daarvan konden inderdaad tegen calamiteiten die zich gemiddeld eens in de driehonderd jaar voordoen. Andere delen waren slechts bestand tegen orkanen die eens in de vijftig jaar voorkomen. En toen kwam Katrina.”

Het is wel duidelijk dat Strock en zijn USACE het Nederlandse watermanagement als lichtend voorbeeld ziet, ook als je de bezoekersbeleefdheden er uitfiltert – „kun je nog ergens mijn dank kwijt voor de snelle hulp die een Nederlands fregat meteen na de ramp bood?” Hij ziet ook grote overeenkomsten: „Wij hebben te maken met een laag gelegen monding van een grote rivier, jullie ook.”

Dat er hier geen orkaanseizoen is, maakt volgens hem niet veel uit. „De surge, de extreme verhoging van de zeespiegel veroorzaakt door een orkaan kan hier ook optreden.” Precies dat gebeurde bij de watersnood van 1953, toen springvloed werd verergerd door een straffe wind die het water in de Noordzee omhoog stuwde.

De Amerikaanse regering heeft intussen miljarden dollars uitgetrokken om New Orleans en omstreken voor nieuwe rampen te behoeden. Allereerst moesten de ondergelopen gebieden leeg gepompt worden en de dijken versterkt. „Maar we hebben ook een mid-term en een long-term plan.” Nederlanders zijn er ook bij betrokken – ingenieursbureau Arcadis kreeg een onderzoeksopdracht ter waarde van miljoenen. „En we weten nu al dat we op korte termijn zoiets als die Maeslantkering nodig hebben.”