Europa roept op tot ‘beëindiging van geweld’

De Europese Unie riep gisteren niet op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren in Libanon. Dat betekent dat de Unie zich níet distantieerde van de Verenigde Staten.

Nederland heeft gisteren, samen met Groot-Brittannië, Duitsland en Tsjechië, verhinderd dat de Europese Unie op zou roepen tot een ‘onmiddellijk staakt-het-vuren’ in het Midden-Oosten. In plaats van de tekst van het Finse voorzitterschap, waarin van zo’n ‘onmiddellijk staakt-het-vuren’ sprake was, namen de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU op hun vergadering in Brussel een hybride geformuleerde verklaring aan, waarin wordt aangedrongen op „een onmiddellijke beëindiging van de vijandelijkheden die uitloopt op een duurzaam staakt-het-vuren”.

De ‘realo’s’ hebben daarmee in Europa het pleit gewonnen, meende de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Bernard Bot, na afloop. Landen als Zweden, Frankrijk, Spanje en Griekenland hadden graag gezien dat de EU, in navolging van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Kofi Annan, tot een onmiddellijk staakt-het-vuren had opgeroepen. Het heeft er nog om gespannen: aanvankelijk stonden Groot-Brittannië en Nederland betrekkelijk alleen in hun verzet tegen de Finse ontwerptekst, maar dat veranderde toen de Duitsers zich ermee gingen bemoeien.

Bot – sprekend voor het nieuws van de Israëlische acties tegen de Hezbollah in Baalbek – zei overigens te hopen dat deze verklaring van de EU, én de voor het einde van deze week verwachte VN-resolutie, Israël ertoe kunnen bewegen om de vijandelijkheden in te tomen. Bots optreden heeft inmiddels in politiek Den Haag al tot kritiek geleid. PvdA-buitenlandwoordvoerder Bert Koenders spreekt van een mede door Nederlands optreden tot stand gekomen „krachteloze verklaring, die geen enkele bijdrage levert aan het voorkomen van escalatie en radicalisering”. „Met Realpolitik heeft dat alles niets te maken”, aldus Koenders. „Er is gewoon een zwak en onevenwichtig signaal afgegeven.”

Hoewel in het normale spraakgebruik het verschil tussen ‘onmiddellijk staakt-het-vuren’ en ‘onmiddellijke beëindiging van vijandelijkheden’ misschien niet in het oog springt, spreekt de formulering vanuit diplomatiek gezichtspunt duidelijke taal: de EU ziet er van af zich in haar standpunt te distantiëren van de Verenigde Staten, hoewel veel EU-landen daarvoor wel gevoeld hadden.

Bot heeft gisteren bij het voorkomen van een Europese Alleingang een vooraanstaande rol gespeeld. Zijn bezwaren tegen een onvoorwaardelijk staakt-het-vuren lijken als twee druppels op de Amerikaanse bezwaren: oproepen tot een wapenstilstand zou nu niets uithalen.

Daarom zet Bot in op wat hij de ‘drietrapsraket’ noemt: eerst een VN-resolutie aannemen in de Veiligheidsraad (momenteel wordt onderhandeld over een Frans ontwerp dat mikt op een duurzame regeling), dan de instelling van een geloofwaardige troepenmacht met stevig mandaat in Zuid-Libanon, en daarna pas een staakt-het-vuren, waarmee Nederland dan zou kunnen instemmen.

Nederland is overigens niet van plan aan die troepenmacht bij te dragen, behalve misschien door het bieden van opleidingsfaciliteiten, zei Bot. Nederland heeft geen troepen daarvoor beschikbaar, onder andere door de inzet in Uruzgan, Bosnië, Afrika en Irak.

De Belgische minister van Buitenlandse zaken, Karel de Gucht, opperde vanochtend in het Belgische parlement dat zijn land wél zou moeten meedoen, en toonde zich geïrriteerd dat de drie landen die gisteren een krachtige EU-verklaring hebben tegengehouden, geen van alle met troepen willen bijdragen in Libanon. Europese landen die wel willen meedoen aan de ‘coalition of the willing’ zijn Frankrijk, Italië, Ierland en Spanje. Inzet van de NRF van de NAVO en de battle groups van de EU zelf, zijn niet aan de orde.

Blijft het feit dat de EU politiek noch militair een significante rol speelt, nu er in het Midden-Oosten een echte crisis is. Misschien was het wel daarom dat de buitenlandcoördinator van de EU, Javier Solana, en de Finse minister van Buitenlandse Zaken, Erkki Tuomioja, die de bijeenkomst voorzat, gisteren toch wat sip keken op hun persconferentie. Tuomioja meldde nog dat de Hezbollah door de EU voorlopig niet op de lijst van verboden terroristische organisaties wordt geplaatst.

Versterking van de buitenlands-politieke rol van de EU – het streven ontbreekt in geen enkel beleidsstuk en ook de Nederlandse regering bewijst er regelmatig lippendienst aan. Maar als het er op aankomt, beter even niet.