VS dreigen rol van vredesmakelaar te verspelen

In het afwijzen van een snel staakt-het-vuren staat de VS steeds meer alleen.

Frankrijk speelt in op de netelige positie van de VS en ontplooit eigen plannen.

Al meteen toen de oorlog tussen Israël en Hezbollah bijna drie weken geleden oplaaide, nam de Amerikaanse regering een heel moeilijke positie in. Aan de ene kant steunde ze Israël en de aanvallen op Libanon en Hezbollah volledig. Aan de andere kant betuigde ze ook steun aan de Libanese regering, die door de Israëlische aanvallen nu juist in een steeds benarder positie kwam.

De spanning tussen die twee uitgangspunten van de Amerikaanse diplomatie werd zondag onhoudbaar. De Libanese regering zag zich genoodzaakt afstand nemen van Washington, de grote bondgenoot van Israël. En de VS, internationaal steeds meer geïsoleerd, dreigden hun rol van vredesmakelaar te verspelen.

Toen zondag duidelijk werd dat tientallen vrouwen en kinderen waren omgekomen bij het Israëlische bombardement op het Libanese dorp Qana, moest minister Rice van Buitenlandse Zaken haar bezoek aan Beiroet afblazen. Een verontwaardigde Libanese premier Siniora zei dat er eerst maar een staakt-het-vuren moet komen. En hij prees Israëls vijand, Hezbollah-leider Nasrallah, „voor zijn inspanningen”. Doelend op diens strijders dankte hij „al degenen die hun leven offeren voor de onafhankelijkheid van Libanon”.

Naarmate de strijd de afgelopen weken voortduurde, is de VS steeds meer alleen komen staan. Hoe meer burgerslachtoffers er vielen des te moeilijker werd haar standpunt te verdedigen dat een bestand pas zin heeft als er een oplossing is voor de diepere oorzaken van het conflict.

Onder de bondgenoten in de Arabische wereld, en ook in Europa, zwol de roep om een onmiddellijk bestand aan. En de steun van die bondgenoten heeft Washington straks nodig, in de VN-Veiligheidsraad, bij het samenstellen van een vredesmacht en bij alle andere kwesties in het Midden-Oosten – van Iran en Irak tot het Israëlisch-Palestijnse conflict.

Daarom was de opschorting van de Israëlische luchtaanvallen voor 48 uur, in reactie op het drama in Qana, voor de Amerikanen erg belangrijk. Het geeft ze enige broodnodige diplomatieke speelruimte. Niet voor niets maakte een medewerker van Rice het Israëlische besluit zondagavond bekend nog voor Israël zelf er iets over had gezegd.

Rice zei gisteren dat ze verwacht dat deze week nog in de Veiligheidsraad overeenstemming bereikt wordt over een staakt-het-vuren en een duurzame oplossing voor het conflict, met een ‘stabilisatiemacht’ en ontwapening van Hezbollah.

Maar intussen heeft Frankrijk ingespeeld op de netelige positie van de Amerikanen en eigen initiatieven ontplooid die de plannen van Rice kunnen doorkruisen. Amper had Rice haar bezoek aan Libanon afgezegd, of haar Franse collega Douste-Blazy besloot naar Beiroet te reizen. Hij kon het niet laten op te merken dat ‘Qana’ niet gebeurd was, als men geluisterd had naar het Franse pleidooi voor een onmiddellijk bestand.

Zaterdag had Frankrijk de Veiligheidsraad al een eigen plan om uit de crisis te komen voorgelegd, waarbij een onmiddellijk staat-het-vuren voorop staat. Omdat de Fransen naar verwachting een belangrijke rol zullen spelen in een vredesmacht, is hun diplomatieke gewicht niet te verwaarlozen. En anders dan de Amerikanen heeft Parijs gesprekken met Syrië en Iran niet uitgesloten.

De Veiligheidsraad is nu aan zet, maar heeft zich sinds het conflict tot uitbarsting kwam nauwelijks doen gelden, zoals secretaris-generaal Annan zondag zei. Het is de wereld opgevallen, aldus Annan, dat de raad „gefaald heeft krachtig en snel op te treden”. Hij zei dat niemand Israël het recht betwist zich te verdedigen, maar dat de manier waarop het land dat doet „dood en lijden veroorzaakt op een volkomen onacceptabele schaal”. Hij zei dat er sterke aanwijzingen zijn dat beide partijen „ernstige schendingen van het humanitaire recht hebben begaan”.

Ondanks Annans waarschuwing dat het gezag van de raad op het spel stond, kwamen de leden niet verder dan het uitspreken van hun „extreme geschoktheid en ontzetting” over ‘Qana’. Net als vorige week, na de Israëlische beschieting van een VN-post vier waarnemers het leven kostte, werd de raad het niet eens over een staakt-het-vuren.

Want voorlopig houdt Washington vast aan de overtuiging dat we getuige zijn van de ‘geboorteweeën van een nieuw Midden-Oosten’ (Rice) en dat de huidige crisis ‘pijnlijk en tragisch’ is, maar een ‘kans voor verandering in de regio’ (Bush). Maar met dat optimisme lijken de Amerikanen in de diplomatieke arena weinig meer te bereiken. Zeker niet nu Hezbollah politiek sterker staat dan ooit, en de Amerikanen in de Arabische wereld opnieuw zoveel weerstand hebben opgewekt.