Qana blijkt keerpunt

Woedende Libanezen dwingen Arabische regeringen tot stellingname.

Dat kan voor een historisch diplomatiek keerpunt zorgen in het Midden-Oosten.

De Israëlische aanval die in de nacht van zaterdag op zondag het leven kostte aan tientallen ouderen en kinderen in de Zuid-Libanese plaats Qana, heeft reacties opgeroepen die een keerpunt kunnen blijken in de huidige strijd, en misschien in het 58 jaar oude Arabisch-Israëlische conflict.

Televisiebeelden over de hele wereld belichtten zondag twee gelijktijdig plaatsgrijpende gebeurtenissen: de verwijdering van verpletterde lichamen in Qana en een woedende demonstratie voor het VN-gebouw in Midden-Beiroet, waarbij razende jonge Libanezen het gebouw binnengingen en vernielingen aanrichtten.

Deze gevoelens van woede onder Libanese burgers vormen de kern van een breder gedragen politiek sentiment, dat zich binnenkort wel eens zou kunnen vertalen in een nieuwe – en mogelijk historische – diplomatieke dynamiek. Dit werd zondagmorgen duidelijk toen de Libanese premier Fouad Siniora en parlementsvoorzitter Nebih Berri op een persconferentie te verstaan gaven dat de Libanese regering, in het licht van het bloedbad in Qana, niets te bespreken had behalve een onmiddellijk en onvoorwaardelijk staakt-het-vuren.

Hier komen vijf krachten in de Arabische wereld samen, die zich nooit eerder op deze manier hebben verenigd:

een gepassioneerde publiek opinie

duurzaam gewapend verzet van bewegingen die buiten staatsverband opereren

een duidelijke stellingname van een Arabische regering in lijn met deze twee componenten

een voortdurende verspreiding van het laatste nieuws via de massa-media, en

een notie van Israëls militaire kwetsbaarheid

Veel Libanezen wantrouwen de motieven van deze organisatie en betwijfelen de wijsheid van de ontvoering van twee Israëlische soldaten op 12 juli jongstleden.

Toch hebben die ontvoering, de daaropvolgende grootscheepse Israëlische aanvallen op een groot deel van Libanons civiele infrastructuur en Hezbollah’s aanhoudende verzet tegen Israël de regio nu in onbekend diplomatiek vaarwater doen belanden. De strategie, tactiek en mogelijkheden van Hezbollah zijn daarvan de essentie.

De reactie van Hezbollah op de Israëlische aanvallen omvat vier elementen: de beweging heeft de Israëlische bombardementen weerstaan zonder dat zijn militaire capaciteiten, media en leiderschap daar noemenswaardig schade van hebben ondervonden; zij heeft vrijwel dagelijks teruggeslagen met raketaanvallen, steeds dieper op Israëlisch grondgebied; zij heeft betrekkelijk zware verliezen toegebracht aan Israëlische grondtroepen en die gedwongen zich terug te trekken uit het gebied rond Bint Jbail in Zuid-Libanon; en zij is erin geslaagd haar diplomatieke opstelling op één lijn te brengen met die van de regering-Siniora, waardoor de kritiek wordt getemperd dat zij in haar eentje handelt, in strijd met de belangen van Libanon en zijn regering.

Het feit dat de Libanese regering Rice in feite te verstaan heeft gegeven weg te blijven, zoals zondag gebeurde, weerspiegelt een nieuwe vastberadenheid in Arabische officiële kringen, die lang afwezig is geweest. Het is een belangrijk antwoord op de toenemende woede in Libanon en de regio over het bloedbad in Qana. Daarnaast bestaat in Libanon nu het gevoel dat hoe langer Hezbollah de strijd volhoudt tegen Israëls onoverwinnelijk geachte leger, des te waarschijnlijker het wordt dat dit conflict spoedig op een diplomatieke oplossing zal afstevenen.

De onderdelen van zo’n oplossing staan alle partijen helder voor ogen: een staakt-het-vuren, een gevangenenruil, een internationale strijdmacht om de partijen te scheiden en de wapenstilstand te bestendigen, zodat ontheemden naar huis kunnen terugkeren en de grensoverschrijdende aanvallen en inbreuken op de soevereiniteit zullen ophouden.

Aan de Arabische kant wordt gehoopt dat de gezamenlijke diplomatieke stellingname van Hezbollah en de Libanese regering, en Hezbollah’s aanhoudende militaire standvastigheid de steeds woedender Arabische publieke opinie ertoe zullen brengen de Arabische regeringen onder druk te zetten om een door onderhandelingen verkregen oplossing te ondersteunen. Als deze oplossing tegemoetkomt aan alle belangrijke eisen van Hezbollah en de regering in Beiroet, en ook rekening houdt met de legitieme verlangens van Israël, zal Hezbollah als de grote winnaar tevoorschijn komen.

Terwijl de aandacht zich verplaatst naar de beraadslagingen binnen VN-verband in New York, is de geïsoleerde positie en wellicht zelfs de tijdelijke onmacht van de Verenigde Staten een opvallend nieuw aspect van dit nieuwe politieke landschap. Washington voelt de pijn van zijn zelfverkozen diplomatieke castratie, als gevolg van het feit dat het zo krachtig partij kiest voor Israël. De Amerikaanse regering, die weigert te praten met belangrijke partijen als Hezbollah, Hamas, Iran en Syrië, wordt nu door de Libanese regering met de nek aangekeken en spreekt alleen nog met Arabische regeringen die steeds ongeloofwaardiger en onbetekenender worden.

Rami G. Khouri is hoofdredacteur van de in Beiroet gevestigde Daily Star en columnist. © Rami G. Khouri / Daily Star 2006