OMA heeft Den Haag nog niet vergeten

Den Haag is de stad met de meeste gerealiseerde OMA-projecten ter wereld.

Maar interessanter zijn de ontwerpen die nooit zijn uitgevoerd.

Station Spui in Den Haag. Foto Hans Werlemann
Station Spui in Den Haag. Foto Hans Werlemann Werleman, Hans

Buiten op de ruiten van galerie Stroom staat met grote oranje letters ‘OMA in Den Haag’. Maar eenmaal binnen blijken dit de enige woorden in het Nederlands. De voertaal van de tentoonstelling is Engels. „OMA is een internationaal kantoor”, vertelt medewerker Conny Kim Pols. „Koolhaas is nu bijvoorbeeld weer bezig in China.”

The Office for Metropolitan Architecture (OMA) is inderdaad een internationaal vermaard architectenbureau. Maar wel een bureau met een Nederlandse achtergrond: in 1975 werd OMA opgericht door onder meer Rem Koolhaas. OMA en Koolhaas verwierven wereldwijde bekendheid met projecten zoals het hoofdkantoor van filmmaatschappij Universal in Los Angeles (1996), de centrale bibliotheek in Seattle (2004) en de Nederlandse ambassade in Berlijn (2004). OMA is Nederland echter niet vergeten. Bij het samenstellen van de tentoonstelling in Stroom bleek Den Haag de stad met de hoogste ‘OMA-dichtheid’; in de stad zijn vijf OMA-projecten gerealiseerd, meer dan in welke stad ook ter wereld. De expositie bestaat uit een vrolijke verzameling ontwerpen, maquettes en op A-viertjes gekrabbelde tekeningen van OMA-projecten in Den Haag. Met een soort bouwpakket wordt getoond hoe OMA poptempel ’t Paard van Troje heeft verbouwd. Rechts om de hoek staan twee maquettes, inclusief minimensjes, van twee ondergrondse tramstations, Spui en Grote Markt, die sinds 2004 in gebruik zijn.

Misschien nog wel interessanter zijn de ontwerpen en concepten die nooit zijn uitgevoerd. In 1978 won OMA de ontwerpwedstrijd voor een nieuw parlementsgebouw met het idee voor een moderne aanbouw op het Binnenhof. Het ontwerp bleek echter te gedurfd om te worden gebouwd. Voor een groot danstheater in Scheveningen van de hand van OMA was in 1981 te weinig geld. Het bureau kreeg later overigens wel de opdracht voor het huidige Nederlands Dans Theater aan het Spui. Ook het ontwerp voor een gigantisch nieuw stadhuis van 150.000 vierkante meter kwam niet tot uitvoering, hoewel ook dit OMA-idee de eerste prijs won tijdens de ontwerpfase. Een bezoek aan Stroom kan tot het vreemde besef leiden dat het spannend is om te zien wat niet is gebouwd.

„That’s the job of an architect”, legt de Israëlische Noa Haim schouderophalend uit. Ze heeft architectuur gestudeerd in Rotterdam en is samen met haar vriendin Maya Elazar speciaal voor deze tentoonstelling naar Den Haag gekomen. „Je tekent en tekent en uiteindelijk hoop je dat er iets van wordt gebouwd.” Op de benedenverdieping hangt een enorme afbeelding van een (nog) niet uitgevoerd idee voor het centraal station. Op de tafels ernaast liggen papieren uitknipmodellen van het ontwerp. En scharen en stiften, voor de amateur-architecten onder de bezoekers. Op een van de geknutselde papieren gebouwtjes staat: ‘Rem, call me’, met het telefoonnummer en e-mailadres van ene Monica. Bij een mislukt schaalmodel is met stift ‘Dat kan m’n OPA ook’ geschreven.

Het laatste grote object beneden is een groot zwart videohok met er bovenop een grote maquette van de ‘Deltametropool’, vol vlaggetjes en gekleurde lijnen. Het is een studie van hoe de zuidelijke Randstad eruit zou kunnen zien. In de ogen van OMA is het idee van een Randstad te veel gericht op de stad Amsterdam. Liever ziet het bureau een stedelijk conglomeraat van Dordrecht tot aan Den Haag, waarbij de snelweg A13 omgedoopt wordt tot ‘A-dertien Boulevard’, met de allure van de Champs-Elysées.

Wie OMA-projecten in het echt wil zien kan Den Haag in lopen. Begin bijvoorbeeld bij het Dans Theater aan het Spui. Loop vervolgens de ondergrondse tramhalte in, met houten vloeren die lijken op bowlingbanen, neem de tram één halte tot de Grote Markt en bekijk ’t Paard van Troje. Helaas is bij de Grote Markt het OMA-ontwerp voor een Hilton-hotel nooit uitgevoerd. Een vestiging van deze keten wordt in 2008 wel aan de Mauritskade geopend. Niet naar een ontwerp van OMA, wel schuin tegenover galerie Stroom.

De tentoonstelling ‘OMA in Den Haag’ is te zien tot 20 augustus, op woensdag t/m zondag van 12.00 tot 17.00u. Galerie Stroom, Hogewal 1-9. Toegang gratis. www. stroom.nl.