Mam, ik ben erin geluisd. Ik zit in de cel in Peru

De 100-procentscontroles op Schiphol helpen.

Maar de drugssmokkel neemt niet daadwerkelijk af. De smokkelaars kiezen gewoon andere routes.

Röntgenfoto van een bolletjesslikker. Foto Jan Boeve/Hollandse Hoogte The Netherlands, Amsterdam, march 2 2002 X-ray of a person who was caught smuggling cocain in his body by swalloing little balls filled with this hard drug. Nederland, Amsterdam. 02-03-2002 Bolletjesslikkers, niet alleen een kwestie van vandaag. Op de rontgenafdeling van het Slotervaartziekenhuis hangt tijdens een open dag een rontenfoto van een bolletjesslikker. De foto is van halverwege de jaren tachtig, toen speelde deze manier van drugs smokkel dus ook al, vanwege zowel juridische regels als praktische motieven worden de verdachten van het slikken van bolletjes cocaine niet meer in het ziekenhuis gecheckt. Drugssmokkel. Photo: Jan Boeve/Hollandse Hoogte
Röntgenfoto van een bolletjesslikker. Foto Jan Boeve/Hollandse Hoogte The Netherlands, Amsterdam, march 2 2002 X-ray of a person who was caught smuggling cocain in his body by swalloing little balls filled with this hard drug. Nederland, Amsterdam. 02-03-2002 Bolletjesslikkers, niet alleen een kwestie van vandaag. Op de rontgenafdeling van het Slotervaartziekenhuis hangt tijdens een open dag een rontenfoto van een bolletjesslikker. De foto is van halverwege de jaren tachtig, toen speelde deze manier van drugs smokkel dus ook al, vanwege zowel juridische regels als praktische motieven worden de verdachten van het slikken van bolletjes cocaine niet meer in het ziekenhuis gecheckt. Drugssmokkel. Photo: Jan Boeve/Hollandse Hoogte Hollandse Hoogte

Wie rode ogen heeft of er vermoeid uitziet, moet zich uitkleden en wordt onderzocht, om te kijken of hij drugs smokkelt. Want zo werken de ‘100-procentscontroles’: uitgebreide inspecties van passagiers naar drugsbezit op alle vluchten uit de Antillen, Suriname en Venezuela.

Minister Donner van Justitie voerde de 100-procentscontroles in december 2003 in, om te beginnen voor de Antillen. En ze helpen. Werden in 2004 op Schiphol nog 3.400 bolletjesslikkers aangehouden, in de eerste helft van dit jaar waren het er nog maar 490.

Dankzij de 100-procentscontroles komen dus minder drugssmokkelaars in Nederlandse gevangenissen. Maar is de drugssmokkel ook daadwerkelijk afgenomen?

Dat is niet zeker. Want de laatste tijd worden steeds meer Nederlandse drugssmokkelaars aangehouden in ándere landen, vooral in Zuid- en Midden-Amerika.

Vorig weekend nog werden vier Nederlanders in de Dominicaanse Republiek veroordeeld tot twintig jaar cel. Ze hadden 97 kilo cocaïne naar Nederland willen smokkelen. Het weekend daarvoor werden drie Nederlanders opgepakt in Peru, met 21 kilo cocaïne.

Op dit moment zitten ruim 2.500 Nederlanders in het buitenland achter de tralies – 85 procent voor drugssmokkel of drugsgerelateerde delicten. De groei is aanzienlijk: in 2000 zaten 1.880 Nederlanders in buitenlandse gevangenissen, in 1990 nog maar 650.

Nog een paar voorbeelden. Vorige maand werden in Peru twaalf Nederlanders aangehouden wegens drugssmokkel. In Ecuador verviervoudigde in vier jaar het aantal gedetineerden ruim, van 8 in juni 2002 naar 34 in mei 2006. Maar vooral de Dominicaanse Republiek kent een explosieve toename. In 2002, het jaar vóór de invoering van de controles voor vluchten uit de Antillen, zaten in dat land 18 Nederlanders voor drugsmokkel vast. Nu zijn het er 129.

Intussen is Suriname het enige Zuid-Amerikaanse land waar het aantal Nederlandse gedetineerden is afgenomen: van 128 in mei 2003 naar 69 in mei 2006. Verklaring: de uitgebreide controles zijn in 2004 óók voor vluchten uit Suriname ingevoerd. Vluchten uit Peru, Ecuador en de Dominicaanse Republiek naar Schiphol worden niet uitgebreid gecontroleerd. Omdat onbekend is hoeveel drugskoeriers uit deze landen de vlucht naar Nederland probleemloos doorstaan, is het goed mogelijk dat dat aantal toeneemt.

Het lijkt er kortom op dat de 100-procentscontroles drugssmokkelaars dwingen de ‘oude routes’ via de Antillen, Suriname en Venezuela naar Schiphol in te ruilen voor andere, nieuwe smokkelroutes. Drugskoeriers komen daardoor steeds vaker vast te zitten in landen die een paar jaar geleden niet of minder bekend stonden als doorvoerland voor drugs.

Is de drugssmokkel richting Nederland na de invoering van de 100-procentscontroles dan helemáál niet afgenomen? „Dat is giswerk”, zegt Laurens Westhoff, plaatsvervangend directeur Consulaire Zaken bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat ministerie is belast met het wel en wee van de gedetineerden in het buitenland, inmiddels een tijdrovende en omvangrijke taak. Westhoff: „Veel landen profiteren nu van verbeterde apparatuur, ze hebben honden en scanmachines. Dat was begin jaren negentig anders. Het is dus óók mogelijk dat verhoudingsgewijs meer koeriers worden gepakt.”

Maar er zijn meer aanwijzingen dat de drugssmokkel naar Nederland niet afneemt. Zo werd in 2005 op Schiphol voor 5.675.000 euro afgepakt van geldsmokkelaars. Het meeste geld was afkomstig uit de drugshandel. Dat was bijna twee keer zoveel als in 2004, aldus een woordvoerder van de marechaussee. Een groei in drugsgeld kan wijzen op een groei in drugshandel.

Volgens Laurens Westhoff van Buitenlandse Zaken heeft de toename van het aantal drugskoeriers dat vastzit in het buitenland ook „te maken met gebrek aan preventie”. En preventie, zoals campagnes om te waarschuwen voor zware straffen in het buitenland, is moeilijk omdat zijn ministerie geen zicht heeft op de maatschappelijke achtergrond van de gedetineerden. Waar komen ze precies vandaan? Hoe zijn ze in het smokkelcircuit terechtgekomen? Potentiële smokkelaars zijn moeilijk aan te spreken, als je niet weet wie ze zijn.

Het ministerie van Justitie gaat nu de achtergronden van Nederlandse drugsgevangenen onderzoeken. Met de resultaten van dat onderzoek hoopt Buitenlandse Zaken potentiële drugskoeriers al te kunnen waarschuwen voordat zij geronseld zijn.

Bijvoorbeeld dat andere landen het Nederlandse ‘gedoogbeleid’ niet kennen. Of dat gepakt worden met drugs daar betekent: zware en lange straffen onder vaak erbarmelijke omstandigheden. Lijfstraffen als stokslagen en zelfs de doodstraf zijn in sommige landen gewoon.

Maar misschien heeft Nederland meer nodig dan onderzoek naar de achtergronden van koeriers. Westhoff: „We hebben hier traditioneel een ruimhartig drugsbeleid. De perceptie van wat wel en niet kan is daardoor vaak anders dan in andere landen. Nederlanders denken makkelijker over smokkel. Ze verwachten niet de zware straffen die in andere landen gelden.”

Zeker is dat drugssmokkel een typisch Nederlands probleem is. Er zitten relatief meer Nederlanders voor drugsdelicten achter de tralies dan inwoners van andere EU-landen in buitenlandse gevangenissen.

Ter illustratie: van de 2.700 Engelse gevangenen in het buitenland (op een totale bevolking van 56 miljoen) zit 28 procent voor drugs vast. Van de Nederlanders is ten minste 85 procent wegens drugs opgepakt.

Voor Midden- en Zuid-Amerika nadert dit percentage intussen de 100 procent. In Argentinië, Barbados, Jamaica en Peru ís al 100 procent van de huidige Nederlandse gevangenen gepakt voor drugsdelicten.

Rectificatie / Gerectificeerd

In de grafiek bij het artikel Mam, ik ben erin geluisd . Ik zit in de cel in Peru (24 juli, pagina 4 en 5) staat een verkeerd percentage vermeld. Niet 43, maar 20 procent van de drugsgevangenen in het buitenland is in het bezit van cannabis/hasj.