‘Aan de overkant van de grens houdt de natuur blijkbaar op’

Het Duitse vliegveld Stadtlohn-Vreden, op vijfhonderd meter van de Nederlandse grens, wil de landingsbaan uitbreiden. De ‘buren’ in Winterswijk reageren verontrust.

Getjilp van vogels. Meer hoor je niet als je op een doorsnee werkdag naast de start- en landingsbaan van vliegveld Stadtlohn-Vreden staat. Pas na een paar minuten wordt de stilte verstoord door het geronk van een opstijgend propellertoestel. Als het vliegtuig uit het zicht verdwijnt, keert de rust terug op het vliegveld, op slechts vijfhonderd meter afstand van de Duits-Nederlandse grens bij Winterswijk. De enige zichtbare activiteit is het gesleutel in hangars; van enkele in de openlucht geparkeerde toestellen is het landingsgestel overwoekerd met gras.

Het vliegveld, dat sinds 1962 bestaat en in Duitsland in de volksmond Wenningfeld heet, wordt gebruikt voor sport- en zakenvluchten. Jaarlijks zijn er 60.000 starts en landingen, hoofdzakelijk van zweefvliegtuigen, ultralighttoestellen en kleine propellervliegtuigen.

Het aantal vluchten is beperkt sinds de veiligheidsregels voor commerciële vluchten zijn aangescherpt. Afhankelijk van gewicht en snelheid mogen sommige types vliegtuigen sinds 2005 niet meer gebruik maken van de 1.080 meter lange start- en landingsbaan. Wenningfeld zag hierdoor een vliegmaatschappij, gespecialiseerd in zakenvluchten, vertrekken. Om weer net zoveel vluchten als voor 2005 af te kunnen handelen, willen de eigenaren van het vliegveld (de Duitse regio Borken en de gemeenten Stadtlohn en Vreden) de startbaan verlengen naar 1.800 meter.

Het plan is net over de grens, in het buitengebied van Winterswijk, niet in goede aarde gevallen. Het is nu rustig, beaamt inwoner Louis Stein uit de buurtschap Ratum, maar er zijn ook dagen dat hij „er helemaal gek van wordt”. Dan vliegen boven zijn woonboerderij de toestellen met parachutisten af en aan, of draait een stuntvlieger de motor uit voor een vrije val naar beneden. Stein: „Ik hoop altijd maar dat hij niet bij mij in de soep valt.” Al met al is de huidige situatie in de ogen van belangenvereniging Ratums Belang nog acceptabel, maar dat wordt anders als de landingsbaan verlengd wordt. Dan, zegt voorzitter Tom van Beek, kun je er op wachten dat er grotere toestellen landen, bijvoorbeeld voor onderhoud of stalling. „Zo’n investering moet wel terugverdiend worden.”

Grotere toestellen veroorzaken volgens de Winterswijkers meer geluidsoverlast en schade aan de natuur. Het Nederlandse deel van het grensgebied, een van de stilste gebieden van ons land, is aangewezen als Nationaal Landschap. Verschillende regelingen beschermen de flora en fauna. „Hier zitten agrariërs op slot, maar aan de overkant van de grens houdt de natuur blijkbaar op. Dat is toch niet te verkopen?” zegt Van Beek.

Een milieueffectrapportage (MER) heeft aangetoond dat de effecten van de baanverlenging op de Nederlandse natuur „beperkt” zijn. Van de te verwachten 2.000 extra starts wordt evenmin een sterke toename van geluidsoverlast verwacht. Wel adviseert de MER-commissie aan de gemeente Winterswijk en de provincie Gelderland het aantal vluchten en de geluidsbelasting te registreren, omdat de groeimogelijkheden van het vliegveld „aanzienlijk” zijn. Als de geluidsbelasting meer dan verwacht toeneemt, kunnen Nederland en Duitsland normen vastleggen in een verdrag, zoals het geval is bij de luchthaven Niederrhein, net over de grens bij Venlo. Zo’n verdrag inzake Wenningfeld is er nu niet.

Provincie en gemeente hebben in een brief aan de Duitse autoriteiten kenbaar gemaakt dat toename van de geluidsoverlast, aantasting van de natuur en nachtvluchten boven Nederlands gebied niet getolereerd worden. „Het vliegveld hoeft niet dicht, maar we moeten een ongecontroleerde groei tegengaan”, zegt burgemeester Thijs van Beem van Winterswijk. De baanverlenging kan volgens de provincie en gemeente ook beperkt blijven tot 1.500 meter. „1.800 meter is wel heel lang, waardoor we een beetje wantrouwend zijn”, verklaart beleidsmedewerker Gert-Jan van Eijk van de provincie Gelderland.

Woordvoerder Peter Sontag van de Kreis Borken zegt dat het wantrouwen niet terecht is. „De angst voor meer overlast is alleen reëel als hier echt grote vliegtuigen gaan landen. Dat is niet de bedoeling. Als wij dat al zouden willen, dan moet er een nieuwe vergunning aangevraagd worden. We kunnen hier echt niet zomaar onze gang gaan.” De regionale overheid in Münster, die de baanverlenging moet goedkeuren, zegt dat de bezwaren nog worden bekeken en dat daarna een beslissing volgt.

Opvallend is dat de protesten voor het merendeel afkomstig zijn van Nederlanders. Carl Drees van het Internationale Platform Wenningfeld – waarin Duitse en Nederlandse belangengroepen samenwerken – verklaart dit doordat in de regio Borken de politieke partij CDU veel macht heeft en de bevolking „uiterst volgzaam” is.

Maar ook Winterswijk is bang de Duitse bestuurders voor het hoofd te stoten, menen de bewoners van het buitengebied. Waarom maakt de gemeente wel bezwaar tegen de verlenging van de startbaan maar niet tegen de komst van een industrieterrein, met hoofdzakelijk luchtvaartgebonden activiteiten, bij het vliegveld? Winterswijk heeft 5.000 euro bijgedragen aan een haalbaarheidsonderzoek en steunt hiermee indirect de uitbreiding van het vliegveld, aldus Ratums Belang. Burgemeester van Beem wil deze twee zaken scheiden. Er is meebetaald om het project een Euregionaal tintje te geven, zodat de Duitse investeerders een beroep kunnen doen op Europese subsidies. Bovendien is het industrieterrein ook goed voor de economische slagkracht van het Duits-Nederlandse grensgebied. „Je moet goede argumenten hebben om je buurgemeente zoiets te ontzeggen”, verklaart Van Beem. De onderhandelingspositie van Winterswijk is „verkwanseld”, concludeert voorzitter van Beek van Ratums Belang.

    • Martin Steenbeeke