‘Ik kom uit respect voor de oudjes’

Vandaag was het veteranen-dag. Oud-militairen worden „uit de schaduw van de geschiedenis” gehaald. Maar juist nu is er kritiek op de wijze waarop Defensie missies begeleidt.

Een veteraan speldt een medaille op. Minister Kamp moest de feestelijkheden vroegtijdig verlaten voor politiek spoedberaad. Foto NRC Handelsblad, Rien Zilvold den haag veteranen dag foto rien zilvold
Een veteraan speldt een medaille op. Minister Kamp moest de feestelijkheden vroegtijdig verlaten voor politiek spoedberaad. Foto NRC Handelsblad, Rien Zilvold den haag veteranen dag foto rien zilvold Zilvold, Rien

Op donderdagochtend kleurt het Malieveld in Den Haag groen, marineblauw, en kaki. Militairen van alle leeftijden, uitzendgebieden, en krijgsmachtonderdelen zoeken elkaar op. Bevriende veteranen omhelzen elkaar. Grijze kapsels naast jonge gezichten.

Veteranen moeten erkenning krijgen van de samenleving, vindt de organisatie van de dag. Oud-militairen moeten „uit de schaduw van de geschiedenis worden gehaald”, zei kroonprins Willem-Alexander in de Haagse Ridderzaal vanochtend.

Nederland telt 140.000 veteranen. Vorig jaar werd de dag voor het eerst georganiseerd, op de verjaardag van wijlen prins Bernhard. Veteranendag moet uitgroeien tot een feestdag zoals Koninginnedag, is de wens van de organisatie.

Veteranendag komt net op het moment dat militaire vakbonden kritiek uiten op de zorg voor uitgezonden militairen. In de nabije toekomst krijgen soldaten in Uruzgan aan het eind van hun missie niet langer per definitie een basisgesprek met een uit Nederland ingevlogen psycholoog. In plaats daarvan zet Defensie in op groepsdebriefing. Indien nodig kan een militair daarna alsnog praten met een psycholoog.

Veel verantwoordelijkheid op psychisch gebied komt bij de commandanten te liggen. Die hebben volgens Tweede-Kamerlid Angelien Eijsink (PvdA) „onvoldoende vaardigheden voor dit specialistische werk, hetgeen ze ook niet aan te leren is.”

Dat is vragen om problemen, vindt Wim van den Burg, voorzitter van vakbond AFMP. „Militairen zijn niet het type mensen dat openlijk problemen in een groepsgesprek gaat bespreken.” De taak van de psycholoog is nu in eerste instantie overgedragen aan een commandant. „En dat werkt natuurlijk niet. Een commandant is geen psycholoog en vaak niet veel ouder dan zijn ondergeschikten.”

Defensie benadrukt dat de commandant voldoende scholing krijgt om psychische problemen te signaleren. Sterker nog, volgens het departement werkt de groepsgerichte aanpak met psycholoog op de achtergrond juist veel beter. Dit blijkt ook uit onderzoek van de commissie-Gerssons. De resultaten daarvan zijn vorig jaar naar Kamer gestuurd.

Afgelopen dinsdag zei generaal-majoor Hans Leijh tijdens een persconferentie dat Uruzgan geen rede is voor aanpassing van het zorgsysteem. Volgens hem moet er, naast een grotere rol van de commandant, een ‘buddy’-systeem komen, waarbij militairen op elkaar gaan letten.

Defensie gaat veteranen beter volgen. Nu wil het nog wel eens gebeuren dat een veteraan per ongeluk uit het systeem verdwijnt als deze bijvoorbeeld verhuist. Binnenkort komt er een veteranenregistratiesysteem dat wordt gekoppeld aan de gemeentelijke basisadministratie (GBA).

Ook zal bij 80 procent van de militairen voorafgaand aan uitzending bloed worden afgenomen. Zo kan bij terugkeer worden bekeken of mogelijke stress of andere aandoeningen medisch kunnen worden verklaard. De vakbonden juichen dit toe. Uit diverse onderzoeken blijkt dat circa 5 procent van de uitgezonden militairen bij terugkomst last heeft van psychische problemen zoals PTSS (posttraumatische stressstoornis). Die zijn te behandelen wanneer de militair op tijd wordt geholpen.

„PTSS komt vaak pas vijf à tien jaar na de missie”, zegt Twan Driessen, psychotherapeut en manager van psychisch expertisecentrum Centrum ’45. „Dáár moet de meeste zorg naar uitgaan. Tijdens een gesprek vlak na de missie komen psychische problemen meestal niet aan het licht.”

Een jonge militair van het korps mariniers zit met zijn collega’s een broodje te eten voor de Midden-Oostentent op het Malieveld. De marinier, die niet met naam in de krant wil, is net terug uit Afghanistan. Waarom hij op de veteranendag is? „Niet voor mijzelf. Ik ben hier voor de oudjes. Uit respect.” Zijn contract loopt nog bij Defensie. Hij ziet zichzelf daarom niet als veteraan. Of hij weer komt als hij uit dienst is? „Nee”, zegt hij resoluut. „Je moet bepaalde zaken afsluiten in het leven. Dat doe je niet door nog eens naar de veteranendag te komen.” Een collega die naast hem zit wrijft over een groot litteken op zijn kin. Hij wijst erop. Afghanistan. Dat is het enige wat hij kwijt wil.