De ‘beste’ Britse componisten

Concert: Radio Fil. Orkest/Groot Omroepkoor o.l.v. Markus Stenz en Martin Neary. Gehoord: 24/6 Concertgebouw, Amsterdam. Radio 4: 27/6, 20 uur.

Een ‘triomf voor een stormachtige cast’ – zo werd de opera The Tempest van Thomas Adès (1971) twee jaar geleden in Covent Garden ontvangen. Er was wat zeer Britse kritiek op de snedige Shakespeare-adaptatie van librettist Meredith Oakes, er werd gemompeld over de nog natte inkt en de hobbelige totstandkoming. Maar opluchting en trots overheersten: met The Tempest kwam de Royal Opera eindelijk weer met een belangrijke, geslaagde nieuwe Engelse opera.

Bij de zes voorstellingen van toen bleef het, maar in de Matinee, gewijd aan eigentijdse ‘British Finest’, klonken drie losse scènes die des te sterker naar de hele opera deden verlangen. Adès, vaak omarmd als ‘de nieuwe Mozart’, schrijft muziek waarin echo’s van Puccini, Kurtág en Britten, maar ook uit de lichte muziek samensmelten in een herkenbaar eigen, vaak sprookjesachtig idioom. Tegenover een lyrisch liefdesduet en vaak zeer zingbare solopartijen stonden kastijdende akkoorden als pijlers onder de woede van Prospero en een juist onzingbaar virtuoze partij voor luchtgeest Ariel – verglijdend in lange, etherisch hoge en fluisterzachte noten, door sopraan Cynthia Sieden met verbazende kalmte volmaakt gepolijst tevoorschijn getoverd.

De Nederlandse Opera heeft geen plannen The Tempest te programmeren, maar brengt komend seizoen wel de nieuwe opera Wagners Dream van Adès landgenoot Jonathan Harvey (1939). Harvey – van huis uit Anglicaans, thans Boeddhist – werd hier door het Groot Omroepkoor vast geïntroduceerd met een drietal monumentale a cappella koorwerken. In Come, Holy Ghost (1984) krijgt gregoriaanse eenstemmigheid een meerstemmige verpakking, waardoor het geheel meteen zowel oud als nieuw klinkt. Die vervreemdende sensatie typeert ook The Angels (1994) en I Love the Lord (1976). Blijkbaar houdt Harvey van de dubbelzinnige alliantie tussen traditie en vernieuwing. Tekenend is ook het slot van het koorwerk I Love the Lord, waarin de bezongen liefde muzikaal is ingekleurd met een meerduidige dissonant.

Sir Harrison Birtwistle is ouder, maar componeert vernieuwender dan Harvey. Zijn vulkanische symfonische Earth Dances (1985-86) kregen een gedifferentieerde uitvoering die de voorwereldlijke oerkracht met een rijke detaillering slechts versterkte.