Europa en VS etaleren transatlantische harmonie

De diepe kloof die Europese landen en de Verenigde Staten scheidde na de invasie in Irak, lijkt definitief overbrugd. In Wenen bevestigden de politieke leiders gisteren, dat ‘harmonie’ weer hun leidmotief is.

BRUSSEL, 22 JUNI. - Er zijn een paar vuiltjes. Guantánamo Bay, de ‘CIA-vluchten’, het stroef verlopende handelsoverleg. Maar toch. De Europese Unie en de Verenigde Staten zijn in jaren niet zo eensgezind geweest. Dat was het reeds vooraf bepaalde beeld dat de jaarlijkse top tussen beide economische grootmachten moest uitstralen.

Dit beeld werd ook gistermiddag gekoesterd toen de Amerikaanse president George W. Bush, de Oostenrijkse bondskanselier Wolfgang Schüssel en voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie in de Hofburg in Wenen verslag deden van hun gesprekken. Ze straalden, in de hoofdstad van het voormalige Habsburgse rijk, een onverbrekelijke vriendschap met veel wederzijds begrip uit. De Amerikanen een grotere bedreiging voor de wereldvrede dan Iran, zoals de Europeanen volgens een recente opiniepeiling denken? „Grotesk”, aldus bondskanselier Schüssel.

De diplomaat van de Amerikaanse missie in Brussel die begin deze week zei dat maar weinig collega’s naar Wenen hoefden af te reizen, omdat de top „goed en probleemloos was voorbereid”, had niets te veel gezegd. ‘Harmonie’ is het nieuwe trefwoord in de relaties tussen EU en de VS. Vanuit die optiek wordt de rest van de wereld bekeken.

Iran? Het land doet er goed aan doen „snel te reageren” op het voorstel onderhandelingen over het omstreden uranium verrijkingsprogramma te beginnen. Zo zei Schüssel als fungerend voorzitter van de EU. En zo bevestigde Bush. (Iran had kort daarvoor gezegd vóór 22 augustus te zullen antwoorden.)

Noord Korea? Het bewind „dreigt zich verder te isoleren” als de plannen voor het testen van lange afstandsraketten worden doorgezet, aldus waarschuwde Bush. „Het lijdt geen twijfel dat Europa daaraan zal meedoen”, aldus de toevoeging van Schüssel.

Afrika? „We hebben onze samenwerking versterkt om vrede, democratie en ontwikkelingshulp te bevorderen”, meldt de gezamenlijke verklaring van de leiders van de EU en de VS.

De diepe kloof tussen grote EU-landen als Frankrijk en Duitsland en de Amerikanen die zichtbaar werd na de invasie in Irak in 2003, lijkt definitief verleden tijd. ‘Amerikanen komen van Mars, Europeanen van Venus’, heette het destijds in de woorden van de invloedrijke Amerikaanse neoconservatieve commentator Robert Kagan. Hij wilde daarmee het verschil illustreren tussen de Amerikaanse aanpak van internationale dreiging met een zwaar accent op militaire machtsmiddelen en de Europese benadering waarin de diplomatie voorop staat. Begin vorig jaar, tijdens een tournee van Bush door Europa, was al duidelijk dat alle partijen behoefte hadden om de ontstane turbulentie achter zich te laten. De top van gisteren, tevens Bush’ vijftiende reis naar Europa, was daarvan de definitieve bevestiging.

Afgelopen maandag, een dag voor zijn vertrek naar Wenen, had de Amerikaanse president in New York al gezegd dat de hechte band tussen de VS en Europa „een beslissende factor” was om „de overwinning in de oorlog tegen het terrorisme” te kunnen behalen. De EU gaf Bush gisteren in Wenen te verstaan, dat hij op het oude continent kan rekenen. In de woorden van Schüssel: „Wij moeten niet naïef zijn. Ook Europa is aangevallen met de bomaanslagen in Madrid en Londen.” Aan de strijd tegen terreur koppelde Schüssel wel een uitdrukkelijke voorwaarde. „We kunnen deze alleen winnen als we hiermee onze gemeenschappelijke waarden niet ondermijnen.”

Op dit punt zit nog wel degelijk een groot verschil van mening. De wijze waarop de Amerikanen van terreurverdachten in Guantánamo Bay in Cuba behandelen, is volgens de Europeanen flagrant in strijd met de te verdedigen waarden. Bush begon er op de gezamenlijke persconferentie zelf over. Hij zei dat hij de Europese „zorgen” begreep en dat hij zelf ook van het kamp af wilde. Maar, zo zei Bush, er moet nog wel een aantal verdachten worden berecht. „Het gaat om koelbloedige moordenaars die hiermee zullen doorgaan zodra zij worden vrijgelaten”, aldus Bush.

Dat de harde Amerikaanse aanpak van terrorisme op kritiek uit Europa stuit, het zij zo. „Absurd” noemde Bush de uitkomst van een peiling in vijf grote Europese landen, waaruit blijkt dat 36 procent van de ondervraagden de VS beschouwt als ‘grootste bedreiging van de wereldvrede’, groter dan Iran (30 procent). Men dient te beseffen, zei Bush, dat ‘11 september 2001’ wel wat teweeg had gebracht. „Voor Europa was dit slechts een gebeurtenis, maar voor ons betekende het een verandering in ons denken.” Zij mondde uit in een politieke koerswijziging die is gemaakt „in het belang van mijn land en in het belang van de wereld’’, aldus Bush.

Juist daarover blijft de twijfel in Europa bestaan. „Het gaat om het risico dat wij ons in de strijd tegen het terrorisme verlagen tot het hetzelfde morele niveau als degenen die onze manier van leven willen vernietigen”, waarschuwde secretaris-generaal Terry Davis van de Raad van Europa gisteren vanuit Straatsburg.