Wouter Bos moet veel uitleggen aan 65-plussers

Iedereen moet bijdragen aan de kosten van de vergrijzing, inclusief de gepensioneerden. Aldus PvdA-leider Bos, die de storm van kritiek op zijn AOW-plan probeert te pareren.

Den Haag, 19 juni. - Wouter Bos koos voor de aanval, maar staat permanent te verdedigen. De PvdA-leider reageerde een maand geleden als eerste op de bevindingen van een nieuwe studie van het Centraal Planbureau (CPB) over de toekomstige kosten van de vergrijzing. Jong en oud moeten van de PvdA in de volgende kabinetsperiode naar draagkracht extra bijdragen om de AOW voor iedereen betaalbaar te houden.

Concreet: hogere lasten voor werkenden en geleidelijke ‘fiscalisering’ (betaling via de fiscus en niet via premieheffing) van de AOW. Hierdoor gaan gepensioneerden die nu zijn vrijgesteld van AOW-premies, meer belasting betalen na hun 65-ste.

Het kwam de PvdA-leider op hoon te staan. Niet alleen van zijn politieke opponenten bij de VVD en het CDA, ook uit eigen geledingen: de PvdA zou AOW-ers hun ‘pensioentje’ willen afpakken. In peilingen gleed de PvdA weg. Was de partij bezig het ‘AOW-debacle’ van het CDA (uit 1994) te herhalen?

Wouter Bos heeft een „beginnersfout” gemaakt, zei zijn partijgenoot Willem Vermeend (ex-Sociale Zaken en ex-Belastingen) vorige week. Zoveel is zeker: de PvdA-leider heeft de ophef onderschat. Die ophef is mede veroorzaakt door de ongelukkige presentatie van zijn plannen. Zo hanteerde Bos het solidair klinkende argument dat alleen ‘rijke gepensioneerden’ moesten meebetalen. Bij nader inzien bleek dat de PvdA de ondergrens legt bij een aanvullend pensioen van ruim 800 euro per maand.

Bos zei hier zaterdag zelf over: „We hebben gezegd dat van rijke ouderen wat wordt gevraagd. Dat is niet het verhaal. Iedereen moet meebetalen, naar draagkracht.”

De PvdA maakte het tegenstanders ook makkelijk door vooralsnog niet met uitgewerkte plannen te komen. Er is sprake van „geleidelijke invoering” en „compensatie”. Met als effect dat ouderen er „een paar tientjes per maand” minder op vooruit gaan dan zonder fiscalisering. Maar ze gaan er nog steeds op vooruit, verzekert de PvdA. Dat blijkt ingewikkeld om uit te leggen.

In antwoord op Kamervragen over de Voorjaarsnota kwam minister Zalm (Financiën, VVD) vorige week met berekeningen van de effecten van volledige fiscalisering van de AOW, zonder aanvullende compensatie. Het levert inkomensdalingen op van min 7,5 tot 16 procent voor gepensioneerden met een aanvullend pensioen vanaf 10.000 euro, de grens die de PvdA hanteert.

Dit weekeinde zei Bos dat er „spookbeelden worden geschetst van voorstellen die wij nooit hebben gedaan”. Maar tot de dag van vandaag liggen er nog geen concrete PvdA-voorstellen op tafel.

Bos voelde zich ook overvallen omdat fiscalisering van de AOW al in het verkiezingsprogramma voor 2003 stond. Normaal gesproken zou het CPB de effecten ervan hebben doorgerekend, maar daar was na de val van Balkenende-I geen tijd voor. Dat wreekt zich nu.

Er is echter wel vergelijkingsmateriaal te vinden. GroenLinks nam in het verkiezingsprogramma van 2002 een voorstel tot fiscalisering op. Ook daarin wordt het belastingtarief voor 65-plussers gelijk getrokken met dat van 65-minners. GroenLinks introduceerde, net als de PvdA nu wil, ook compensatie.

Het CPB schreef destijds over de koopkracht-effecten: „De voorstellen van GroenLinks leiden tot een aanzienlijke verbetering van de koopkracht van uitkeringsgerechtigden en van werknemers en 65-plussers met een laag inkomen. (...) De fiscalisering van de AOW leidt voor 65-plussers tot een aanzienlijke verhoging van de tarieven in de schijven 1 en 2. De 65-plussers met alleen AOW worden hiervoor gecompenseerd via de netto-nettokoppeling. 65-Plussers met een (hoog) aanvullend pensioen hebben nadeel van de fiscalisering van de AOW.” Per saldo leidde dit bij GroenLinks destijds voor een alleenstaande AOW’er die meer dan 120 procent van het wettelijk minimumloon verdient tot een inkomensdaling van gemiddeld 0,75 procentpunt.

Het pakket van GroenLinks is vast niet identiek aan het PvdA-voorstel, maar grosso modo zullen de effecten vergelijkbaar zijn. De inkomenseffecten van het PvdA-plan worden pas in het najaar bekend, als de verkiezingsprogramma’s zijn geschreven en doorgerekend door het CPB. Tot die tijd moet Bos het zelf proberen uit te leggen.