Strategisch luisteren om volk te behagen

Ministers en staatssecretarissen trokken gisteren het land in om te luisteren naar „de stem van Nederland”. Het was niet zomaar een gezellige dag.

Palestijnen omringen een busje dat vandaag in Gaza door Israëlische raketten werd getroffen. Daarbij vielen negen doden. Foto Reuters utrecht balkenende op bezoek bij funx radio foto rien zilvold
Palestijnen omringen een busje dat vandaag in Gaza door Israëlische raketten werd getroffen. Daarbij vielen negen doden. Foto Reuters utrecht balkenende op bezoek bij funx radio foto rien zilvold Zilvold, Rien

De ‘coördinatiegroep voorlichting’ kon gisteravond tevreden zijn. Het NOS Journaal van acht uur opende gisteravond met de werkbezoeken van de bewindslieden. Er waren beelden van premier Balkenende (CDA) en minister Van Ardenne (CDA) die een agressietraining bij de NS volgden. „Het kabinet trekt door het land op zoek naar de stem van Nederland”, was de eerste zin van presentator Sacha de Boer. Een positief item, vonden ambtenaren en bewindslieden.

Dat was precies waarop de coördinatiegroep had gehoopt. De groep wordt voorgezeten door directeur Gerard van der Wulp van de Rijksvoorlichtingsdienst en telt vijf communicatiedeskundigen van verschillende departementen. De groep heeft, volgens vier van tevoren vastgelegde onderwerpen, de werkbezoeken georganiseerd.

De bewindslieden brachten in vier groepjes een werkbezoek aan een regio. De ministers Remkes (VVD), Donner (CDA) en Kamp (VVD) gingen naar het zuiden om over veiligheid te praten. De ministers Zalm (VVD), Peijs (CDA) en Veerman (CDA) hadden het in het noorden over minder regels. Balkenende zelf praatte, samen met Van Ardenne en staatssecretaris Van der Laan (D66) over „respect voor elkaar”. Niet alleen volgden ze een cursus omgaan met agressie, de premier ging ook op bezoek bij het radiostation FunX. In het oosten praatten de ministers en staatssecretarissen van Economische Zaken, Sociale Zaken en Onderwijs over het thema ‘meer mensen aan het werk’.

„Luisteren” met „mensen uit de praktijk” stond centraal. „Ze moesten op ontvangen staan, niet op zenden”, aldus een betrokkene. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst konden de bewindslieden „in een andere sfeer vrijuit praten” over de toekomst. De kabinetsleden willen alvast informeel praten over de onderhandelingen voor de rijksbegroting. Bovendien wil Balkenende de sfeer in het kabinet goed houden.

Na afloop van de werkbezoeken gisteren gingen de bewindslieden naar kasteel Groeneveld in Baarn. Daar verdeelden medewerkers van het ministerie van Algemene Zaken de bewindslieden in vier nieuwe groepjes. Tijdens het diner en het toetje – in de tuin – werd nagepraat. De bewindslieden zijn het erover eens dat nog te weinig allochtone jongeren aan stageplaatsen komen. Ook vinden ze dat de regeldruk in de publieke dienstverlening nog moet verminderen.

Maar de coördinatiegroep wilde meer dan alleen een inhoudelijk debat of een gezellige dag. Sinds vorig jaar heeft de groep de opdracht de „eenheid in beeldvorming” van kabinet te verbeteren. In dat jaar bereikte de populariteit van het kabinet-Balkenende II een dieptepunt in opiniepeilingen. De RVD gaat over de woordvoering van de premier en het Koninklijk Huis, de coördinatiegroep heeft de taak ‘rijksbrede thema’s’ van het kabinet te laten zien. Optreden als collectief is belangrijk, volgens een ambtenaar, omdat kiezers minder trouw zijn aan een partij.

De groep heeft vorig jaar besloten dat het imago van het kabinet eenvoudiger te verbeteren is als de communicatie zich concentreert op een klein aantal duidelijke onderwerpen. De groep kwam met vier thema’s: een veiliger Nederland, meer mensen aan het werk, meer respect voor elkaar en minder regels, meer kwaliteit. Deze onderwerpen zijn herkenbaar en goed te begrijpen, vinden de leden van de groep. En ze vormen samen de belangrijkste boodschap die het kabinet de kiezer voor de Tweede-Kamerverkiezingen van 2007 duidelijk wil maken. Balkenende leidt een hervormingskabinet dat meer banen wil scheppen en het aantal regels wil verminderen.

Ministers en staatssecretarissen moeten hun boodschap brengen via ‘framing’. Volgens deze communicatietheorie moeten bewindslieden hun boodschap via één van de vier onderwerpen naar buiten brengen. Een betrokkene: „Het is dus niet langer: minister Verdonk voert die en die regel in. Nu zeggen we: het kabinet werkt aan een veilig Nederland. Daarom voert minister Verdonk die en die regel in.” Dit communicatiebeleid maakt, zeggen ambtenaren, uiteindelijk de afstand tussen politiek en burger kleiner.

Een goede sfeer in het kabinet is daarom belangrijk, vindt Balkenende. Het was daarom voor hem een tegenvaller dat bij de afsluitende sessie in het kasteel twee belangrijke ministers ontbraken: Hoogervorst (VVD) en Pechtold (D66). Zij zijn de belangrijkste spelers in een kwestie die tot grote irritaties heeft geleid. In De Telegraaf van 20 mei noemde een anoniem bewindspersoon van de VVD partijgenoot Verdonk „een ká-ú-té-wijf”.

Pechtold, die eerder de omgangsnormen in het kabinet hekelde, stelde de kwestie in de ministerraad aan de orde. Daarop keek iedereen, zo zegt een betrokkene, „als vanzelf naar Hoogervorst”, die zich „enorm opgelaten” voelde. Pechtold zelf zei dat hij degene „die het had gedaan” had aangekeken. Hoogervorst ontkent dat hij Verdonk heeft uitgescholden, zegt zijn woordvoerder. De minister is er geïrriteerd over. Bewindslieden speculeren, off the record, over de vraag wie Verdonk dan wel beledigd heeft. Een bewindspersoon laat weten zeker te weten dat het een staatssecretaris was. Een andere staatssecretaris zegt: „Het zou mij niets verbazen als het Hoogervorst was.”