'Je hebt zo een doodseskader op de stoep'

Het is niet makkelijk hoofdredacteur van een krant te zijn in een land als Irak dat langzaam uit elkaar valt. Er is altijd wel een militie die ergens een probleem in ziet.

Ismael Zayer. (Foto Newsha Tavakolian) Ismael Zayer, Editor-in-chief of Iraqi paper Al Sabah Al Jadeed.
Ismael Zayer. (Foto Newsha Tavakolian) Ismael Zayer, Editor-in-chief of Iraqi paper Al Sabah Al Jadeed. Newsha Tavakolian/Polarisimages

Ismael Zayer, Iraakse Nederlander en hoofdredacteur van de tweede krant van Irak, hoefde even niet over zijn schouder te kijken. Hij was namelijk recentelijk in het veilige noorden van het land, om de basis te leggen voor een tweede bureau van de internationale editie van zijn krant Al-Sabah al-Jadeed, De Nieuwe Morgen. Het is een van de weinige onafhankelijke kranten in Irak.

Straks, terug in Bagdad, wachten hem doodsbedreigingen van vrijwel alle milities die daar nu de macht in handen hebben. De meest recente is van het Leger van de Mahdi van de shi'itische geestelijke Muqtada Sadr. Journalisten verlaten zijn krant, er is ernstig geldgebrek, verschillende politieke groeperingen proberen Al-Sabah al-Jadeed in te lijven en zonder flinke portie zelfcensuur was het werken helemaal onmogelijk geweest. Het is niet makkelijk om journalist te zijn in een land dat langzaam uit elkaar valt. Maar aan opgeven denkt Zayer niet. 'Vanuit Holland heb ik continu actie gevoerd tegen het regime van de Ba'ath-partij. Nu moet ik me aan mijn beloften houden. Niemand mag kunnen zeggen dat Zayer is vertrokken uit Irak.'

Waarom is Al-Sabah al-Jadeed een succes?

'In mei 2004 hebben we ons afgescheiden van het oorspronkelijke Al-Sabah, dat volledig in handen was een Amerikaans propagandakantoor. Samen met een groep andere mensen hebben we de nieuwe Al-Sabah opgericht, met als doelstelling onafhankelijkheid zoals in de westerse journalistiek. Terwijl alle andere kranten spreekbuizen van de verschillende partijen zijn geworden, horen wij nog steeds bij geen enkele groep of religie. We hebben veel journalisten getraind. We zijn de tweede krant van het land, na het oorspronkelijke Al-Sabah dat aan dumping doet. Omdat zij worden gesubsidieerd door de Amerikanen en de Iraakse overheid, kunnen ze ver onder de kostprijs gaan zitten. Dat maakt het moeilijk voor ons.'

In Irak lijkt een sluimerende burgeroorlog aan de gang. Kunt u daar nog wel werken?

'Het is vreselijk moeilijk. Soms hangt alles af van hoe je iets opschrijft in de krant. Er kan altijd wel een militie zijn die ergens problemen in ziet. Dat is werken op het scherp van de snede. Veel goede journalisten worden weggekaapt door partijkranten met meer geld. Dit is de dood in de pot voor de objectiviteit in Irak. Er werken 85 journalisten bij onze krant, maar er zijn er de afgelopen maanden tien vertrokken na bedreigingen. De adjunct-hoofdredacteur is naar Canada gegaan. Anderen durven niet meer te schrijven. Het grootste probleem op dit moment is om de krant bij de mensen te krijgen. Milities bedreigen onze distributeurs. Die durven niet meer te werken. Hierdoor gaat de oplage omlaag, wat weer invloed heeft op de advertentieverkoop, zodat we nu geldproblemen hebben.'

Hoe zit het met uw persoonlijke veiligheid?

'Een jaar geleden is alles veel moeilijker geworden. De almaar toenemende macht van de milities heeft het leven in Bagdad onvoorspelbaar gemaakt. De militie van Muqtada Sadr heeft besloten dat onze krant sunnitisch is. Waarom? Ze pikken alinea's uit nieuwsberichten, kijken naar bepaalde cartoons en zetten ons in een bepaald hokje. Ik heb van drie verschillende bronnen gehoord dat ik nu op hun dodenlijst sta. Natuurlijk zijn wij geen sunnitische krant. Ik ben eerst Irakees en dan democraat. Maar al die legertjes werken onafhankelijk van elkaar. Er is heerst absolute wetteloosheid in de stad. Maar ik ben niet bang, ik ben boos.'

Ontwijkt de krant bepaalde onderwerpen om te overleven?

'We kunnen niet anders, mensen durven niet over alles te schrijven. Nadat de moskee in Samarra werd opgeblazen op 22 februari had er in Irak een 'staatsgreep der milities' plaats, zo noem ik het maar. Er zijn in die paar dagen duizenden doden gevallen, sektarisch geweld. Mensen die worden vermoord omdat ze Omar (een sunnitische naam) of Ali (shi'itische naam). Al mijn redacteuren hebben het gezien. Ik heb ze gevraagd ooggetuigenverslagen te schrijven. Niet eens voor de krant, maar voor later, voor geschiedenisboeken. Maar ze weigerden. 'Dat wordt onze dood', vreesden ze. 'Stel dat iemand ze leest.' Corruptie is ook zo'n onderwerp waar we heel veel informatie over hebben, maar waar we moeilijk over kunnen schrijven. Voor je het weet heb je een doodseskader op de stoep.'

Waarom een internationale editie?

'Omdat het steeds moeilijker wordt om de krant in Irak te verspreiden, zoeken we naar nieuwe markten. Daarnaast wil ik een bureau in Noord-Irak, waar het veilig is. Mocht het helemaal misgaan in Bagdad, dan kunnen we vanuit hier in ieder geval blijven publiceren. Maar ik hoop dat het onder de nieuwe regering beter zal gaan.'

Waarom vertrekt u niet uit Irak?

'Ik wil geen opportunist zijn. We moeten vechten voor democratie in Irak. Het is een droom die het waard is na te jagen. Persoonlijk heb ik de levens van vier mannen gehad, ik heb gevochten, ben in de gevangenis gezet, heb goede tijden gekend. In Nederland heb ik veel geleerd van de Europese civilisatie. Ik ben 57. Ik streef geen persoonlijke doelen meer na. De enige reden waarom ik nog in Irak blijf is hoop op de toekomst en de nieuwe generatie journalisten.'