Crusoe’s Booker Prize

Malcolm Bradbury: Liar’s Landscape . Collected writing from a storyteller’s life. Picador, 427 blz. € 20,–

Malcolm Bradbury (1932–2000) schreef graag over zijn eigen onzekerheid. Toen het Prime Minister’s Office hem een brief stuurde met een formulier waarop hij most invullen of hij een koninklijke onderscheiding zou aanvaarden. Hij voerde een moeizame zelfstrijd; tien minuten nadat hij het formulier had verstuurd wist hij niet meer welk vakje hij aangekruist had.

Wie Bradburys romans en verhalen kent zal zich best kunnen voorstellen dat hij zijn eigen beslissingen vergat. De ongenadigst uitgebeelde figuren van Bradbury doen het in hoge mate en klinken alsof zij zonder hun rol nergens een oordeel of een gevoel over zouden hebben. Hij stelde ze lachwekkend voor, soms aan de onuitstaanbare kant van lachwekkend; intussen wist hij heel goed hoe moeilijk het is om een keuze te bepalen in omstandigheden waar niets ons voorschrijft hoe het hoort.

Er staan heel sterke voorbeelden van rollenspelers in het boek met achtergelaten werk dat nu is uitgekomen. De sterkste zijn de personen van ‘Furling the Flag’, geschreven als televisiescript en nooit uitgevoerd, wat Bradbury zo jammer vond dat hij het ging omwerken tot een korte roman waarvan de eerste twintig pagina’s hier ook staan: verder was hij nog niet gekomen. Geschreven in 1997, drie jaar voor de overdracht van Hong Kong aan China, geeft het stuk een voorstelling van van hoe het zou kunnen lopen, met talrijke rollen van Engelsen en Chinezen, financiers en politici. Het is een Bradburiaanse spotlustige komedie, waarvan te begrijpen is dat geen TV-producent er zin in had: zo’n satire op een pijnlijk politiek evenement dat binnenkort plaats zou vinden.

Het op een na langste stuk is ‘Liar’s Landscape’, waar het hele boek naar heet, onhandig want het doet denken dat de auteur zelf de leugenaar is. Het blijkt de titel te zijn van een roman waar Bradbury aan werkte over Chateaubriand (1768 - 1848), de schrijver met een reputatie voor zelfachting die hier uitgebeeld wordt als zo’n opschepper dat zijn gezelschap zelfs in fictie bijna onverdraaglijk is.

Het is jammer dat de best geslaagde verhalen in deze verzameing veel korter zijn; hoewel, als ze langer doorgingen verspeelden ze misschien hun glans. Er is een onweerstaanbare parodie bij van de toon van een toeristenleider die Hawai aanprijst; er zijn nieuwe avonturen van Robinson Crusoe die begint met mee te delen dat hij in 1719 de Bookerprijs gewonnen heeft met niet alleen de beste, maar toen de enige Britse roman.

Daartussen staan een aantal innemende autobiografische teksten en welgevormde korte verhalen. Wie Bradbury van vroeger kent zal er veel verheugende herkenningen en ontdekkingen in doen. Voor een beginnende Bradburylezer is het boek niet geschikt. Laat die maar eerst The History man en Rates of Exchange lezen om te weten met wat voor een talent wij hier te maken hebben. Hij kende het vak, en hij kon er wat van; hij zal niet zoek raken in het verleden.