Nieuw geluid op Knox’ altviool

Concert: Garth Knox. Gehoord: 3/6 Bimhuis Amsterdam.

De Iers-Schotse altviolist Garth Knox bracht in het Bimhuis zijn soloprogramma ‘Viola Brilliante’. Knox, in 1983 door Pierre Boulez gekozen in het Ensemble Intercontemporain, groeide uit tot een pionier in nieuwe geluiden. In 1990 werd hij altist van het Arditti String Quartet, sinds 1998 concentreert hij zich op solo-optredens, waarin hij eigentijdse muziek te vuur en te zwaard verdedigt.

Nu speelde hij de wereldpremière van het in opdracht van het Holland Festival gecomponeerde Vent-Nocturne – Sombres Miroirs & Soupirs de l’Obscur (viola,electronics) van de Finse componiste Kaija Saariaho. Het is een suggestief werk waarin de melancholieke troubadour onder de strijkinstrumenten daadwerkelijk de kans kreeg zich van zijn briljante zijde te laten horen. In een macabere afwisseling van melodiefragmenten en spookachtige windgeluiden werd de altviool in zijn ‘ouderwets’ zingende hoedanigheid ten grave gedragen. Belaagd door de windgeesten, kwam de altviool met haar zingende zelf op ontwapenende wijze in opstand tegen de definitieve ondergang.

Die ondergang leek in de eerste uitvoering van Martino Travesa’s Quartetto per solo viola (viola, tape) onomkeerbaar. Hier debatteerde de altviool met vier speakers, in een ritmisch pregnante kakafonie van fragmentarische geluiden, structuren en anti-structuren, ritmes en anti-ritmes, melodieën en anti-melodieën, die soms deden denken aan jankende zeehonden of krijsende meeuwen. Geloofwaardiger klonk de altviool in James Dillons Siorram, waarin melodische flarden van de Schotse folklore opdoemden uit de mist.

Trillers, glissandi, tremelo’s, flautando’s, pizzicato’s, voorheen veelal louter effecten, verhieven Xenakis in zijn zwaarwichtig neuzelende Embellie (‘windstilte tijdens de storm’) en Sciarrino in zijn schichtig fluisterende 3 Notturni Brillanti tot doel. Knox sloeg zich er dapper doorheen, maar profileerde zich muzikaler in de sober-spectrale Prologue (viola, electronics) van Gérard Grisey, waarin helaas de electronica uitviel.