Broedertwist op de Veluwe

De dominee spoorde gelovigen aan om aandelen te kopen. Het is een van de details in de ‘faction’ van scenarioschrijver Frank Ketelaar over de ondergang van softwarebedrijf Baan.

Tijn Docter als de jonge financiële directeur Steven die een kaartenhuis bouwt. Foto Victor Arnolds scenario Frank Ketelaar regie Theu Boermans
Tijn Docter als de jonge financiële directeur Steven die een kaartenhuis bouwt. Foto Victor Arnolds scenario Frank Ketelaar regie Theu Boermans Arnolds, Victor

De uitverkorene is een film over een broedertwist van bijbelse proporties. De neergang van een miljardenbedrijf, een softwaregigant, is de achtergrond. De hoofdpersonen, bevindelijk gereformeerd en zakelijk uiterst gewiekst, doen allicht denken aan de gebroeders Baan.

Het begin van de film was een krantenfoto. Scenarioschrijver Frank Ketelaar: „Een mooi beeld: kerkbezoek in Putten. Het intrigeerde me, zo’n dorp dat op zondag in beweging komt. Iedereen in het zwart, alle vrouwen met hoedjes, ook de dochtertjes.”

De foto illustreerde een artikel over de Puttense ondernemers Baan. Met de speelfilm Witness in gedachten, en de compromisloze Amerikaanse sekte van de Amish, zag Ketelaar mogelijkheden: „Sinds ik in een boek over Philips las over futiele zakelijke beslissingen met enorme gevolgen voor talloze mensen, heb ik een film willen schrijven over de leiding van een groot bedrijf.”

Samen met acteur Kees Prins bedacht hij een verhaal met de gebroeders Baan en hun bedrijf als aanleiding. „Broers, dat is altijd goed. En daar kwam de onverwachte combinatie bij van de Veluwe met zo’n softwarebedrijf, plus de tegenstelling van een streng geloof met grote rijkdom.”

De uitverkorene werd een heftige film, puntgaaf geregisseerd door Theu Boermans, die met kennelijke verwondering een wereld openbaart waar televisiekijken al zondig is. Waar macht en rijkdom een echtpaar niet minder schutterig en braaf maken tegenover een impertinente dominee. En waar het religieuze eergevoel korte metten maakt met de ouderliefde voor een dochter.

Prins en Pierre Bokma spelen de twee broers die hier Van der Laan heten. Deze broers zijn oprecht in hun onverzoenlijk religieuze inspiratie, maar dat betekent niet dat ze hun talent voor sluwe bedrijfsvoering beteugelen. Ketelaar: „De bijbel kun je uitleggen zoals je hem hebben wilt. Zelfs weelde is geen probleem. Ik laat het een van de broers zeggen: Hoe hoger de stapel geld, hoe dichter je bij God staat.”

Geen van beiden zal dus ooit het geloof afvallen, maar ze verschillen wel. De ene is een steile visionair die geen geduld heeft voor de realiteit, en dat veroordeelt de ander tot sjoemelen op hoog niveau en zelfs tot een misdaad. Inkeer is er niet bij, spijt ook niet. Ketelaar: „De een is een soort Joop van den Ende, een charismatische man met idealen. De ander is meer John de Mol: een slimme opportunist.’’

Ketelaar benadrukt dat De uitverkorene niet letterlijk het Baanverhaal is. „Het is ‘faction’. Een vrije interpretatie op grond van uitvoerige research.”

Maar niet alles is verzonnen. Het verhaal dat een broer zijn 25-jarige huwelijksfeest vierde met een reisje zonder zijn echtgenote omdat zij „toch op de kinderen moet passen” is een anekdote over de Baans die Ketelaar van verschillende kanten bevestigd kreeg. Ook de dominee die de gelovigen in zijn preek aanspoort om aandelen Baan te kopen is historisch. Ketelaar: „Zo is de halve Veluwe meegesleurd in de val van Baan. De mensen dachten, als de dominee het zegt is mijn spaargeld in goede handen. De gedupeerde beleggers hebben zich verenigd in Stichting de Keursteen. Ze eisen schadevergoeding, tot nu tevergeefs.”

De uitverkorene. VPRO, Zaterdag, Nederland 3 22.35-0.15 uur.