Overwonnen pech

Je zou het bijna vergeten, maar die zeer homogene, anti-westerse, vrouwonvriendelijke, geloofsijverige, tot de tanden gewapende en schaamteloos achterlijke groep halve garen die beter bekend staan als moslims, hebben ook nog persoonlijke levens en ouders en vaderlanden waar ze vandaan komen – en aan die achtergrond zijn geschiedenissen verbonden. Sommige van die geschiedenissen zijn door schrijvers opgetekend. Over een van hen, Hisham Matar wiens ontroerende verslag van zijn jeugd in Libië, Niemandsland, net in Nederland is uitgekomen, zal ik het een andere keer hebben. Deze keer Mohammed Choukri die het allerbeste boek heeft geschreven over de Marokkanen die uit de Rif komen, getiteld Hongerjaren. De Rif ligt in Noord-Marokko, haar bewoners spreken Berbers of Tamazight (dat is geen Arabisch, al zijn er veel woorden die zijn overgenomen) en in de jaren dertig en veertig was het er kommer en kwel. Er heerste een hongersnood die honderden mensen het leven kostte en duizenden van hen de migratie injoeg naar het naburige Algerije en delen van Marokko. Veel Marokkanen in Nederland komen uit de Rif en het verhaal van Choukri is het verhaal van hun ouders en grootouders. Hij groeide op in erbarmelijke omstandigheden, at het voedsel dat de Spanjaarden in Tanger weggooiden en groeide op straat op. Toen hij twintig was leerde hij pas lezen en schrijven. Zijn goede vriend Paul Bowles spoorde hem aan tot schrijven en dat was niet zonder resultaat. Hongerjaren is een klassieker geworden omdat Choukri zijn armoedige, seksuele ontdekkingstocht door een leven vol ontbering en armoede recht in je gezicht smijt. Toen het boek uitkwam in Marokko ontketende het een schandaal. Nog niet eerder was er zo expliciet geschreven over de relatie tussen vader en zoon. Zijn vader was een dronkenlap en sloeg waar hij raken kon. De taal is scherp en zonder opsmuk.

Het verhaal van de Rif is een verhaal vol pech. Choukri heeft door Hongerjaren te schrijven die pech op een onvergetelijke manier overwonnen.

Abdelkader Benali

Schrijver, geboren in Marokko, woont sinds zijn vierde in Nederland. Schreef onder meer ‘Bruiloft aan Zee’.