Man met ongekende passie

Fanaticus Manolo Saiz staat centraal in dopingschandaal waarin tientallen topsporters worden genoemd.

‘Wat nu gebeurt, is een persoonlijk drama.’

Saiz troost de gevallen coureur Joseba Beloki tijdens de Tour de France in 2003. Foto Hollandse Hoogte Frankrijk, juli 2003 Tour de France, wielrennen, de Ronde van Frankrijk bestaat 100 jaar. Foto: Presse Sports/Transworld beloki (joseba) saiz (manolo) L'EQUIPE/Hollandse Hoogte

Manolo Saiz, dan ploegleider van de befaamde ONCE-wielerploeg, rijdt een motor van de Spaanse televisie klem! Hij begint te vloeken en te tieren tegen motorrijder en cameraman, de hele wereld kan er live getuige van zijn. Genante vertoning.

Het is vrijdagmiddag 26 september 2003, op de steile flanken van de Alto de Navacerrada bereikt de Ronde van Spanje een climax. Saiz heeft zojuist gezien dat zijn klassementsleider Isidro Nozal moet lossen bij een ontketende Roberto Heras, de grote concurrent. De ploegleider wil met de auto naar voren in de wedstrijd, naar zijn renner Angel Vicioso, die helemaal aan kop rijdt. Zeggen dat hij moet wachten op Nozal! Maar waarom gaat die motor niet opzij? Straks verliest hij hier de Vuelta. Dan vindt hij nooit meer een nieuwe sponsor. „Op dat moment sloegen de stoppen door”, verklaart Saiz de avond na zijn in het profwielrennen zelden vertoonde scheldpartij. De organisatie heeft hem dan al uit de koers gezet.

Alles lijkt tegen te zitten in 2003. Wie herinnert zich niet de dramatische beelden uit de Tour de France van dat jaar. ONCE-kopman Joseba Beloki oogt in de eerste bergritten sterker dan ooit en geldt als de voornaamste uitdager van gele-truidrager Lance Armstrong, die enige tekenen van zwakte toont. Dan de negende etappe, afdaling van de Côte de la Rochette op dertig kilometer van de finish. Beloki raast in dolle vaart naar beneden, zijn achterwiel breekt uit en hij klettert tegen het asfalt. Armstrong, vlak achter hem, ontsnapt ternauwernood door het weiland en vervolgt op miraculeuze wijze een plateau lager zijn weg. De Spanjaard breekt been, heup, elleboog en pols. Einde Tour. Typerende foto van Manolo Saiz in de Franse sportkrant L’Equipe: hoe hij Beloki aan de borst drukt met een arm om het middel en een hand in de nek, als een vader zijn kind.

„Een groot mens”, typeert Erik Breukink de Spaanse ploegleider. „Iemand die alles doet voor zijn renners.” De huidige Rabo-ploegleider fietste drie jaar bij de ONCE-ploeg van Saiz, van 1993 tot en met 1995. Ook hij staat perplex van de recente berichten uit Spanje. „Dit is een klap voor de wielersport”, zucht Breukink. „Ik ga ook maar af op berichten uit de kranten, maar als zo’n grote sponsor zich terugtrekt is er iets ernstigs aan de hand.” Een verklaring? „Manolo heeft een ongeëvenaarde passie voor wielrennen. Hij is een fanaticus. Dan weet je dat het gevaar op de loer ligt dat zo iemand doorslaat naar de verkeerde kant.”

Theo de Rooij, manager van de Rabobank-ploeg, heeft een dubbel gevoel bij de onthullingen over Saiz. „We waren goede collega’s, ik kan niets kwaads over hem zeggen. Hij deed zijn werk met honderd procent toewijding, stond voor z’n zaak. Wat nu gebeurt, is een persoonlijk drama. Zakelijk gezien is het een schandaal.”

De Rooij doelt op de rol van Saiz in de vorig jaar gestarte ProTour, een wielercompetitie van de sterkste ploegen en de belangrijkste wedstrijden. „Saiz was een groot voorvechter van de ProTour, met duidelijke afspraken, ook over ethische zaken. Dat uitgerekend zo’n man nu zo uit de bocht vliegt…”Juist de ProTour zorgt volgens De Rooij voor minder druk op ploegen en renners. „Ook als ze niet winnen zijn de twintig grote ploegen vier jaar verzekerd van deelname aan de grote wedstrijden. Maar blijkbaar zijn er nog steeds mensen die het gevoel hebben van: succes of de muur. Die nemen de gok.”

Het rampjaar 2003 lijkt een breuk in de lange ploegleiderscarrière van Manolo Saiz. Eindelijk was de Tourzege binnen handbereik, de wedstrijd die hij nog nooit had kunnen winnen. De val van Beloki gooide alles in de war. De Vuelta ging in het slotweekend verloren. Na vijftien jaar en 431 zeges zette trouwe sponsor ONCE, de Spaanse blindenloterij, er een punt achter. Met veel pijn en moeite vond Saiz een nieuwe geldschieter, maar zo mooi als de jaren ervoor zou het nooit meer worden.

Manuel Saiz Balbas wordt in 1989 de jongste ploegleider van het peloton, als ONCE hem vraagt een nieuw team op te zetten. In no time bouwt hij een topploeg; eerst met jonge Spanjaarden, al snel ook met sterke buitenlanders. De Zwitser Alex Zülle wordt langzaam gebracht als ronderenner. Na Laurent Jalabert en Johan Bruyneel komt ook Erik Breukink naar Spanje. „ONCE was op zich niet anders dan mijn vorige ploegen. Het verschil zat in het Spaanse karakter. Het was warmer, familialer.” De rol van Saiz? „Hij was altijd op zoek naar verbeteringen, vooral op het gebied van materiaal. Manolo verdiepte zich in alles en dat werd steeds erger. Hij was bezeten. Ik ben weleens gevallen omdat mijn pedaal brak. Te licht materiaal.”

Niet dat Saiz niet om zijn renners gaf. „Hij was een vaderfiguur”, zegt Patrick Jonker, de Nederlandse Australiër, die twee jaar bij ONCE reed. „In de Midi Libre werd ooit een rit afgelast wegens de kou. Ik had heel koude voeten. Manolo trok zijn eigen sokken uit en gaf ze aan mij.”

De pater familias van ONCE is wel streng. „Discussiëren behoorde niet tot de mogelijkheden”, zei Laurent Jalabert in 1998. „Als Saiz een beslissing had genomen, was het einde verhaal. Wie dan nog tegen hem inging, riskeerde een enorme woede-uitbarsting. Al moet ik wel zeggen dat ik met een vriendelijke ploegleider niet zulke goede resultaten had behaald.”

De strak geleide ONCE-ploeg, in prachtige gele shirts, wint in de jaren negentig veel en van alles. Hoogtepunten zijn eindzeges in de Vuelta, van Melchor Mauri, Laurent Jalabert en Alex Zülle (twee keer). In de Tour moet de ploeg een nog fraaier roze tricot aantrekken, om verwarring met de gele leiderstrui te voorkomen. De ONCE’s winnen ritten, groene trui, ploegenklassement. Maar het geel is in Parijs steeds weer voor de Spaanse concurrent Miguel Indurain. Ook als El Rey stopt, lukt het Saiz niet om de Tour te winnen.

Vanaf 2000 wordt het karakter van de ploeg Spaanser. Met renners als Joseba Beloki, Igor Gonzalez de Galdeano en Isidro Nozal speelt Saiz nog wel een rol in Tour en Vuelta, maar gewonnen wordt er niet. „Je ziet de laatste jaren het karakter van de ploeg veranderen”, vindt Breukink. „Minder internationaal en minder tijdrijders, iets waar Saiz altijd op selecteerde.”

Met Liberty Seguros als nieuwe sponsor lijkt de ervaren ploegleider op zoek naar kortere wegen naar succes. Niet bouwen, zoals met Zülle of Beloki, maar direct scoren met gevestigde namen. Klimmer Roberto Heras komt in 2004 van US Postal, dit seizoen wordt Alexander Vinokoerov gehaald van T-Mobile.

Toeval of niet, met het veranderde karakter van de ploeg komen ook de dope-incidenten. In 2005 heeft Isidro Nozal een te hoge hematocrietwaarde bij de start van de Dauphiné Libéré. Die hoge waarde kan duiden op gebruik van epo.

Saiz houdt het erop dat de controle-apparatuur niet deugt. Hein Verbruggen, dan nog voorzitter van de internationale wielerbond, reageert direct. „Saiz heeft een serieus probleem. Onze controle is honderd procent betrouwbaar.” Het probleem wordt niet kleiner als Liberty-kopman Heras zijn eindzege in de Vuelta moet inleveren. Epo.

„Heeft Saiz nog toekomst?”, vraagt Theo de Rooij zich af na het recente schandaal. „In het ProTour Charter hebben we afgesproken dat iedereen die bij een doping-geval betrokken is, tijdelijk wordt geschorst. Wat nu in Spanje gebeurt, is nog vers. We moeten afwachten welke omvang het schandaal aanneemt. Maar ik vrees dat het over is voor Manolo. Zo’n beschadiging is moeilijk te repareren.”

    • Maarten Scholten