China moet uitgestoken hand Dalai Lama aannemen

Al in 1987 legde de Dalai Lama zich neer bij de territoriale status van Tibet.

China moet wel tegemoet komen aan Tibets streven naar politieke vrijheid.

De Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu ontvangt morgen de Light of Truth award uit handen van de Dalai Lama. De bevriende Nobelprijswinnaars voor de Vrede hebben beiden morele autoriteit verworven door hun leven te wijden aan een geweldloos streven naar vrijheid. Tutu’s leidende rol als voorzitter van de Waarheids- en Verzoeningscommissie in Zuid-Afrika is een inspiratie voor het Tibetaanse volk, dat al sinds 1949 wreed onderdrukt wordt door Chinese bezetters.

Ondanks grote verschillen, zijn er voor China belangrijke lessen te leren van de relatief vreedzame omwenteling van dictatuur tot democratie in Zuid-Afrika. De leiders van de anti-apartheidsbeweging (met Tutu en Mandela voorop) én de regerende Nationale Partij in Zuid-Afrika bleken in staat verder te kijken dan de onderlinge meningsverschillen. Ze wisten dat er alleen een duurzame oplossing bestond voor het conflict wanneer er gekeken zou worden naar de achterliggende belangen van alle bevolkingsgroepen. Dit vermogen tot inleving en onderlinge respect was nodig om later samen te kunnen regeren. Ze konden elkaar uiteindelijk – weliswaar onder internationale druk – op een cruciaal moment de hand toereiken om aan een gezamenlijke toekomst te werken en de rol als regionale grootmacht op zich te nemen.

Wanneer je deze lessen toepast op het conflict tussen China en Tibet kun je een interessant gedachtenexperiment doen. De standpunten van de beide partijen lijken in eerste instantie lijnrecht tegenover elkaar te staan, net als destijds de standpunten van het ANC en de Nationale Partij. Van oorsprong was het standpunt van de meeste Tibetanen dat China Tibet illegaal was binnengevallen en zich dus zo snel mogelijk moest terugtrekken. Dit is echter onverenigbaar met het standpunt van de machthebbers in China dat Tibet een onlosmakelijk deel is van de Volksrepubliek China.

Wanneer je echter kijkt naar de achterliggende belangen zal er van Tibetaanse zijde aandacht worden gevraagd voor vrijheid van religie en cultuur, inspraak in het bestuur en de vrijlating van alle politieke gevangenen. Of daar volledige onafhankelijkheid voor nodig is? Niet per se. De Dalai Lama heeft daarom in 1987 verklaard zich neer te leggen bij de territoriale status van Tibet en vanaf dat moment opgeroepen tot oprechte autonomie.

Wat zijn de belangen van China om Tibet te blijven bezetten? Ten eerste levert Tibet extra landoppervlak voor het overbevolkte China. Ten tweede is Tibet een strategische bufferzone tussen China en aartsrivaal India. Een derde belang van China kan zijn dat het geen gezichtsverlies wil lijden: door concessies te doen aan Tibet, lijkt het alsof China zwicht voor de internationale druk en het kapitalisme. Een vierde belang om de status quo te handhaven is het reële risico dat bij het verlenen van een onafhankelijke status aan Tibet ook andere gebieden onafhankelijkheid kunnen eisen, zoals Oost-Turkestan.

Nu wordt het interessant. Want voorbij de meningsverschillen zien we dat de verschillende belangen van de beide partijen overbrugbaar zijn. Met alle belangen van Tibet en China op tafel, kunnen onderhandelingen voor een gezamenlijke oplossing beginnen.

In Zuid-Afrika bleek tijdens de onderhandelingen tussen het ANC en de Nationale Partij dat Mandela, die inmiddels al flink op leeftijd was en nog steeds gevangen zat, gezondheidsproblemen had. Het apartheidsregime was verontrust door de gedachte dat het de schuld zou krijgen als Mandela iets zou overkomen. „Er is maar één groter probleem dan een Mandela op vrije voeten, en dat is een dode Mandela”, werd gezegd. En ook hier ligt een link met het Tibetaanse conflict. Het zal aanzienlijk moeilijker worden om een oplossing te vinden voor de huidige situatie wanneer de Dalai Lama, die inmiddels 70 jaar oud is, zou wegvallen. Laten we dus hopen dat de Chinese machthebbers de tegenwoordigheid van geest hebben om in deze cruciale periode de uitgestoken hand van de leider van de Tibetanen met beide handen aan te pakken en een écht regionale grootmacht te worden. Een grootmacht met morele autoriteit.

Ingrid Aaldijk is medewerker van Partos, branchevereniging voor particuliere internationale samenwerking in Nederland.

    • Ingrid Aaldijk