Uiterst dansbare ritmes zijn oorzaak Balkanrage

De Balkanmuziek is de afgelopen jaren het gezellige zigeunerimago ontgroeid.

De Slavische melodieën zijn zó dansbaar dat trendy clubs de bands programmeren.

Het is even wennen aan de duizelingwekkende snelheid en de weemoedige mineurklanken. Maar zoals de salsa begin jaren negentig westerse oren veroverde, begint nu de Oost-Europese zigeunermuziek langzaam ingeburgerd te raken.

Voor beginners was de razendsnelle blaasmuziek van een bekend orkest als Fanfare Ciocarlia de afgelopen jaren vooral bruikbaar om het tempo van de afwasborstel flink mee op te stuwen. Maar hoe virtuoos ook, echt hip of baanbrekend was die muziek nog niet te noemen.

Nu dienen de jonge vernieuwers van het genre zich wel één voor één aan. Dankzij onder meer Gogol Bordello en Balkan Beat Box uit New York en de Duitse deejay Shantel hebben de grootstedelijke dansvloeren wereldwijd te maken met een Balkan-rage. De komende weken is er hier een graantje van mee te pikken: dan spelen deze artiesten op Nederlandse festivals.

Onder invloed van de Oekraïense vluchteling en Roma-zigeuner Eugene Hütz ontstond Gogol Bordello in de muzikale smeltkroes van de New Yorkse migranten-underground. Pionier Hütz vervlecht zijn beide liefdes, zigeunermuziek en punk, tot een bezeten muzieksoort, tegen het hysterische aan, alsof iemand hem op de hielen zit. Altijd met een Slavische melodie en altijd een punkrock ‘attitude’.

Zijn verklede bende muzikanten – op accordeon, viool, elektrische gitaren en drums – geeft zwetende en pompende concerten in trendy uitgaansgelegenheden in New York. Hütz noemde ze ooit ‘punk Gypsy cabaret’ en dat zijn de shows ook: excentriek. chaotisch en theatraal. De hippe Bulgaarse cultclub Mehanata BC 416, inmiddels niet meer alleen voor Bulgaren, is elke donderdagavond de vaste draaiplaats voor de eigenzinnige Hütz. Binnenkort is zijn carnaval te bewonderen op Festival Mundial in Tilburg.

Twee oud-leden van Gogol Bordello, de Israëlische saxofonist Ori Kaplan en zijn landgenoot, percussionist Tamir Muskat, begonnen met Balkan Beat Box een even ruige en excentrieke groep. Met een verschil: hun muziek is organischer en kent meer verschillende invloeden. Van klaaglijk hoge vrouwenzang uit Bulgarije tot joodse klezmer en Arabische raps, het liefst allemaal tegelijk. Alle culturen die migranten meebrachten naar Israël vermengen zij in hun ‘beat box’ met rock en reggae.

De stage act van Kaplan en Muskat, samen met een groep prettig gestoorde internationale muzikanten – blazers, percussie, zang en samples – is net als die van Gogol Bordello een wild, onvoorspelbaar spektakel. Balkan Beat Box speelt komende zaterdag op Music Meeting in Nijmegen.

Ook de Europese dansvloeren zijn inmiddels overspoeld door een onvervalst Balkangeluid. Via Duitsland sijpelt de muziek de rest van het continent binnen. De stuwende kracht hierachter is de Duitse deejay/producer Shantel (Stefan Hantel) uit Frankfurt. Op zijn vaste Bucovina Club-avonden draait hij onder meer eigen remixes van bekende traditionele en nieuwe Balkanbands, die hij ook op cd uitbrengt onder de naam Bucovina Club.

Hij is de enthousiaste platenproducer van onder meer de Roemeense Buena Vista Social Club-nestors (Mahala Rai Banda), en dichter bij huis de Amsterdam Klezmer band. Maar Shantel is ook bandleider. Op Amsterdam Roots speelt hij live met zijn Bucovina Club Orkestar onstuimige en dansbare zigeunerrock.

Ook na het festivalseizoen zijn er nog Balkan-beats te horen. Wereldmuziekpodium RASA in Utrecht organiseert vanaf september een tweemaandelijkse deejay-avond: Balkan-o-rama. „Wie bekend is met namen als Taraf de Haïdouks, Fanfare Ciocarlia, Shantel, Goran Bregovic en Besh-o-droM weet wat te verwachten valt”, schrijven ze in hun nieuwsbrief.

Voor diegenen die deze namen niets zeggen: verwacht duizelingwekkend snelle blazers, melancholische zigeunerliederen en vooral uiterst dansbare ritmes uit onze nieuwe en wellicht toekomstige Oost-Europese lidstaten: Slowakije, Hongarije, Roemenië, Bulgarije en Servië.

    • Elda Dorren