‘Nederlanders willen alleen nog genieten’

Nederlanders hebben niet door dat ook West-Europa is veranderd na 1989.

Dat vindt de Poolse kenner – en vriend – van Nederland, Ryszard Zelichowski.

De Poolse historicus Ryszard Zelichowski (59) is de spil van de Nederlandse gemeenschap in Warschau. Hij is de oprichter en voorzitter van het Genootschap voor Pools-Nederlandse Vriendschap in Warschau, een organisatie voor Polen met belangstelling voor Nederland.Onder de leden van het genootschap bevinden zich studenten, diplomaten, maar ook Poolse oud-soldaten

Ryszard Zelichowski hoefde niet om het Nederlanderschap te smeken. De Pool kreeg het, ongevraagd, aangeboden. Ruimhartig, zonder verplichtingen, met de complimenten van de Nederlandse staat. Maar dat was lang geleden, begin jaren tachtig, tijdens de Koude Oorlog. ,,Er is sindsdien veel veranderd”, zegt Zelichowski, historicus te Warschau.

Hij weigerde. De wetenschapper was destijds zeer vereerd dat Nederland hem politiek asiel wilde verlenen. Maar hij kon het emotioneel niet opbrengen om Polen de rug toe te keren, ook al was daar het communisme. ,,Het was een moeilijke beslissing. Winkels in Nederland waren vol. In Polen kon je toen niets krijgen. Niet eens wodka.”

Bij terugkeer in Polen besloot hij een Genootschap voor Pools-Nederlandse Vriendschap op te richten. ,,Ik had de kans gekregen om Nederlander te worden en ik wilde iets terugdoen. Ik vond dat ik een perfecte Nederlander in Polen moest worden.” Zelichowski leerde de taal en verdiepte zich in de geschiedenis. In 2003 werd hij voor al zijn bilaterale inspanningen benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Zelichowski gaat elk jaar in Nederland op vakantie. Als half het land naar Zuid-Frankrijk en de Costa del Sol verhuist, komt hij met zijn Poolse vrouw naar Nederland, voor fietstochten, pannenkoeken en aardappels met jus. ,,We willen alleen maar genieten. Mensen die klagen gaan we zo veel mogelijk uit de weg.”

Dat is de laatste jaren wel moeilijker geworden, geeft hij toe. ,,We vinden het nog steeds even leuk, maar we hebben wel gemerkt dat er meer wordt geklaagd. Vroeger waren Nederlanders optimistischer over de toekomst. Nu is men bezorgd over de pensioenen, over de euro en over de gestegen prijzen.”

Voor de afwijzing van de Europese Grondwet door de Nederlanders, een jaar geleden, heeft hij alle begrip. ,,Het probleem met de Grondwet is dat niemand haar gelezen heeft. Het is een onleesbaar document. Bovendien is die grondwet op een wat twijfelachtige manier tot stand gekomen. De Fransen hebben het document in hun keuken bereid. Daarna waren er nog wel onderhandelingen, maar het hoofdgerecht was klaar.”

Nederland is wel een gemakzuchtige samenleving geworden. „Nederlanders houden niet meer zo van bezuinigen, terwijl zuinigheid toch de essentie is van de Nederlandse ziel. Nederland is een echte consumptiesamenleving geworden. Mensen willen alleen nog maar genieten en willen hun in de loop van de jaren opgebouwde privileges niet verliezen.”

Maar dat gaat moeilijk, want na 1989 is de wereld nu eenmaal veranderd. ,,Er wordt altijd gedaan alsof veranderingen alleen maar in Oost-Europa plaatsvinden, maar heel Europa is veranderd na de val van het communisme. Misschien gaan de veranderingen in West-Europa wat langzamer, maar niet ongemerkt. De uitbreiding van de Unie is een schoktherapie voor Nederland geweest.”

Iets soortgelijks is al eens voor de oorlog gebeurd, aldus de historicus. ,,Toen had je de Poolse mijnwerkers in Limburg. De Nederlandse regering wilde ze graag hebben, maar de lokale bevolking was bang voor de Polen. Men was bang dat zij banen zouden afpakken. Zestig jaar later hebben we weer zoiets.”

Volgens Zelichowski zijn vooral de Nederlandse allochtonen bang voor de Polen. ,,De Polen vormen voor hen directe concurrentie, bijvoorbeeld in de kwekerijen, waar autochtone Nederlanders doorgaans niet willen werken. Een Pool heeft het voordeel dat zijn vaderland vlakbij ligt. Een Marokkaan kan niet even op en neer vanuit zijn land en moet zich dus wel vestigen in Nederland.”

Nederland moet zich niet bang laten maken. ,,De Poolse migratie naar Nederland lijkt spectaculair, wegens de cijfers. Wij zijn nu eenmaal een groot land. Maar de Polen zijn net zo goed bang voor Nederlanders. Poolse boeren zijn bang dat rijke Nederlandse boeren naar Polen komen en daar de grond opkopen. Er zijn veel emoties over en weer.”

Tweede in een korte reeks vraaggesprekken met Europadeskundigen over Nederland, een jaar na het referendum over de Europese Grondwet. Afleveringen zijn na te lezen op www.nrc.nl