Homo erectus sneed zijn vlees met een schelp

Op twee anderhalf miljoen jaar oude runderfossielen uit Java zijn snijsporen gevonden die hoogstwaarschijnlijk zijn gemaakt door Homo erectus met de scherpe rand van een oester. Deze ontdekking werpt een heel nieuw licht op het werktuiggebruik door Homo erectus in Azië. Voor het onderzoek zijn tienduizenden fossielen van prooidieren bekeken op snijsporen en zijn met twaalf mogelijke snij-instrumenten experimenten gedaan door de Amerikaanse antropoloog Kildo Choi en de Indonesische archeoloog Dubel Driwantoro. Hun onderzoek wordt binnenkort gepubliceerd in het Journal of Archaeological Science.

Homo erectus is een voorouder van de moderne mens die ca. 1,8 miljoen jaar geleden ontstond in Afrika en zich daarna vrij snel verspreidde buiten dat continent. In Afrika en Europa zijn na 1,5 miljoen jaar geleden vele steenwerktuigen van Homo erectus (in Afrika ook wel Homo ergaster genoemd) gevonden, maar in Azië vrijwel niet. In de Indonesische archipel – een kerngebied van H. erectus – zijn er slechts een paar bekend van Flores (ca. 800.000 jaar oud). Dat gebrek aan werktuigen is altijd een raadsel gebleven. Lang is vermoed dat H. erectus handig was met werktuigen van bamboe, een materiaal dat ook scherpe snijvlakken oplevert maar de millennia niet overleeft. Maar nooit is er enig positief bewijs gevonden voor de bamboetheorie.

Choi en Driwantoro hebben nu in vijf grote fossielencollecties met veel moeite een runderdijbeen en een runderkop met snijsporen (slachtsporen eigenlijk) uit Sangiran (Java) gevonden die vrijwel zeker afkomstig zijn van H. erectus. In Sangiran zijn ook veel H. erectus-fossielen gevonden. De typische dubbele snijsporen konden alleen veroorzaakt zijn door de gebroken zijkant van een oester, zo is hun conclusie. Proeven met vier steentypen uit het betrokken gebied op Java leverde duidelijk andere sporen op, evenals experimenten met vier soorten bamboe en die met een stuk kokosnoot en stukken dierlijk bot. Ook de dunne stukken oester leverden andere sporen op. Alleen krassen met dikke stukken oester gaf de juiste dubbele sporen. De snijsporen op de twee fossielen konden niet door dieren zijn veroorzaakt. Tot nu is in de archeologie nooit gelet op mogelijke werktuigen van schelpen. Het feit dat sporen ervan nu op twee fossielen zijn aangetroffen zal daarin verandering brengen, verwachten Choi en Driwantoro.