Het is hier toch al zo druk met al die import

Bestuurders uit het noorden pleiten al jarenvoor een snelle treinverbinding.

Goed voor de economie, misschien. Maar hoe zit het met de ruimte en de stilte?

Driek van Wissen Foto Bram Budel Driek van Wissen is de nieuwe dichter des vaderlands. De winnaar van de verkiezing werd bekendgemaakt door Simon Vinkenoog (rechts) tijdens een tv programma dat werd gepresenteerd door Joost Prinsen (links). FOTO: BRAM BUDEL Budel, Bram

Wie van de Randstad via Joure en Heerenveen naar Groningen rijdt, kan hem niet missen: een coupé van de magneetzweeftrein. Het showmodel staat al jaren op een veldje langs de A7, aan de rand van Drachten. Ooit met oudjaar als grap gestolen uit het Duitse Lathen. Eén dezer dagen wordt hij weggehaald: de transrapid naar Drachten gaat niet door, besloot het kabinet vorige maand.

Er staan nooit files op de A7 tussen Heerenveen en Groningen. Er loopt ook geen spoor langs. Drachten, met 45.000 inwoners de tweede stad van Friesland, is de grootste plaats van Nederland zonder treinverbinding. Het stadje heeft een ziekenhuis, bedrijventerreinen die snel vollopen en een theater. Er is zelfs een klein vliegveld. De ‘airstrip’ van Drachten werd in de jaren zestig aangelegd voor de Philipstop, om zo snel de scheerapparatenfabriek te kunnen bezoeken.

Tegenwoordig bedraagt de werkloosheid in Drachten bijna 12 procent. Dat is boven het gemiddelde in Friesland, dat op 10 procent ligt. Landelijk is dat de helft. Ook het gemiddelde van Friesland, Groningen en Drenthe samen schommelt rond de 10 procent.

Dat is te hoog, vinden noordelijke bestuurders en ondernemers. En om daar wat aan te doen, zeggen zij al jaren, is een snelle treinverbinding nodig. Nederland is op Europese schaal één regio. Maak het tot één geheel door het noorden definitief aan te sluiten.

Maar waarom eigenlijk? Is het noorden niet goed zoals het is: rustig, ruim en stil? Trouwens, is er niet al genoeg veranderd met de komst van de rijke westerlingen die drentenieren, de tweede-huisjeskopers, de toeristen en de dagjesmensen? Kan een beetje extra werkloosheid niet op de koop toe worden genomen in provincies waar de bevolking veroudert – en wil genieten van een rustig pensioen?

Nee, zeggen de voorstanders van de snelle treinverbinding – in zijn oervorm een magneetzweefbaan, maar in de loop van de politieke discussies gedegradeerd tot hogesnelheidstrein (en nu mogelijk tot snelle superbus, zie chronologie-kader). Alleen dit soort vragen al vinden de voorstanders getuigen van randstedelijke arrogantie. Hun argumenten: het noorden moet uit zijn isolement worden gehaald. Hoe verder een regio verwijderd ligt van het economische hart, hoe minder dynamiek.

De getalenteerde noorderlingen die nu wegtrekken, zeggen zij, zouden met een snelle trein vast worden gehouden: in het noorden wonen en op en neer forenzen. Er zouden zich ook meer bedrijven vestigen: in het dichtslibbende westen komen de grenzen van de groei in zicht. En het noorden heeft groeipotentie. De noordelijke werkgelegenheid groeide de laatste jaren even snel als landelijk. En een snelle trein kan óók doorrijden, van Groningen naar Leer, Bremen, Hamburg richting Oost-Europa en Scandinavië.

Met deze argumentatie rijdt het noordelijke (voormalig Haagse) trio commissarissen Hans Alders (Groningen), Ed Nijpels (Friesland) en Relus ter Beek (Drenthe) geregeld naar de residentie – in de dienstauto. Als voorzitter van de Stuurgroep Zuiderzeelijn, tevens ex-minister van VROM, zet Hans Alders zich het meest in.

Maar niet alleen bestuurders en ondernemers, ook anderen steunen de komst van een snelle trein. Directeur Kees van Twist van het Groninger Museum, bijvoorbeeld: „Groningen heeft een universiteit, hoogwaardige medische voorzieningen en het is de culturele hoofdstad van het noorden. Zo’n stad moet goed bereikbaar zijn vanuit de Randstad.” Hij hoort randstedelingen vaak klagen dat zijn stad zo ver weg ligt.

Maar zijn er dan geen tegenstanders van meer drukte in het noorden? Jawel, die zijn er ook. Hún argumenten: een snelle trein kost te veel, het is een geldverslindend miljardenproject. Daarnaast: op overloop van westerlingen zit het noorden niet te wachten. Hun komst drijft de prijzen van de woningen maar op. Ook komen landschap en natuur onder druk te staan.

Eén van de tegenstanders is Johannes Kramer, fractievoorzitter van de Fryske Nasjonale Partij in de Provinciale Staten van Friesland. Meer randstedelingen leidt tot een „purmerendisering van Zuidwest-Friesland”, zegt hij. Een natuurlijke aanwas van westerlingen: prima – maar niet te veel ineens.

Natuurorganisatie It Fryske Gea is óók tegen. Het noorden is met zijn heldere luchten en verre horizonten het „heldere hoofd” van Nederland, zegt Gea-bestuurslid Henk Hornstra. En dat moet zo blijven. Hornstra ziet meer in een snelle trein over de Afsluitdijk dan in de variant door de polder. „De lijn Harlingen-Groningen wordt dan opgewaardeerd. En ook de positie van Leeuwarden wordt versterkt.”

Maar ook een deel van de bevolking, dat in meerderheid in elk geval een magneetzweefbaan nooit zag zitten, is tegen. Behalve voor hoge kosten en aantasting van het landschap zijn ze ook bang voor problemen. In een opiniepeiling van de Leeuwarder Courant in 2004 werden ze onverbloemd genoemd. „We zijn bang dat westerlingen onze baantjes inpikken.” Ook vrezen ze import van criminaliteit.

Aan de andere kant zijn ze ook dubbel. Waarom wordt het noorden nooit serieus genomen? Waarom breekt het kabinet beloftes? Premier Kok beloofde in 1998 dat vóór 2010 zou worden begonnen met de aanleg van de Zuiderzeelijn. Tot die tijd kon het noorden rekenen op financiële steun. Maar wat doet staatssecretaris Karien van Gennip van Economische Zaken? Zij draaide twee jaar geleden de subsidiekraan deels dicht.

En dus gaat het allang niet meer om spoorlijnen. Het gaat om het gevoel buitenspel te staan. Achtergesteld te worden. Terwijl de Nederlandse economie deels op aardgasbaten draait, zoals stuurgroep-voorzitter Hans Alders vaak onderstreept. En díe komen uit Groningse bodem.

Het kan nog feller. Voorzitter Teun-Jan Zanen van de Partij voor het Noorden, bijvoorbeeld. Die eist jaarlijks een kwart van die aardgasopbrengsten op voor het noorden. „Met dat geld hoef je nooit meer in Den Haag te bedelen.”

Beluister de (deels in het Fries en Gronings gezongen) rap We Willen Magnetisch van de Friese rapper MC Remon en zijn Groninger collega Barneveld op www.hiertrekkenwijdelijn.nl. Argumenten voor en tegen de Zuiderzeelijn op www.zuiderzeelijn.nl.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Het is hier toch al zo druk met al die import staat dat Drachten de grootste plaats van Nederland is zonder treinverbinding. Dit is onjuist. De steden Amstelveen, Spijkenisse en Nieuwegein hebben meer inwoners dan Drachten en hebben ook geen treinstation.

    • Gretha Pama
    • Karin de Mik