Europese trein nog niet op gang

Een jaar geleden zeiden de Fransen en Nederlanders ‘nee’ tegen de Europese Grondwet

Dit weekeinde bleek dat de Europese leiders nog geen uitweg uit de impasse weten

Hoe een pronkstuk kan veranderen in een blok aan het been. Dat is de tragiek van de Europese Grondwet. Wanneer die er zal komen? Hopelijk in 2009. Hoe die dan zal heten? Misschien Grondwet, maar wie er een betere benaming voor heeft mag het zeggen. Wat die dan zal inhouden? Dat moet de komende jaren nog verder worden bekeken.

Aldus het resultaat van twee dagen in kleine Europese kring brainstormen achter de muren van het Augustijnenklooster Klosterneuburg, even buiten de Oostenrijkse hoofdstad Wenen. De ministers van Buitenlandse Zaken van de 25 landen van de Europese Unie plus de twee aanstaande lidstaten Roemenië en Bulgarije waren daar samen met voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie bij elkaar om informeel te praten over de toekomst van Europa.

Een toekomst die sinds een jaar aanzienlijk minder duidelijk is nadat de Franse en Nederlandse kiezers in meerderheid per referendum de Europese Grondwet afwezen.

Daarmee brachten zij de spreekwoordelijke Europese trein hardhandig tot stilstand.

De bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van de afgelopen twee dagen heeft helder gemaakt dat die trein voorlopig nog niet op gang zal komen. Van de Europese Grondwet zal in elk geval tot 2009 geen sprake zijn. Europa verschaft zichzelf wederom meer tijd om te zoeken naar een oplossing.

Kort na de referenda in Frankrijk en Nederland spraken de Europese regeringsleiders een ‘reflectieperiode’ van een jaar af om te bezien hoe uit de impasse kon worden gekomen. Als hetzelfde gezelschap over een kleine drie weken in Brussel opnieuw bijeenkomt zal deze bezinningstermijn met in elk geval een jaar worden verlengd.

Daarna kan er gewerkt worden aan een oplossing. Tegelijk zal er gekeken worden naar de benaming grondwet. Want dat die ambitieuze aanduiding van wat in feite niet meer is dan een nieuw Europees verdrag alleen maar schade heeft aangericht, is inmiddels een wijd verbreide overtuiging.

Het jaar 2009 is nu de nieuwe ijkdatum. Dan loopt de zittingstermijn van de huidige Europese Commissie (het dagelijks bestuur van de EU) af en zal er ook nieuw Europees Parlement worden gekozen.

Bovendien moet er tegen die tijd meer zicht bestaan op de toekomstige financiering en uitgaven van de Europese Unie. In die context zou dan ook gewerkt kunnen worden aan veranderingen van het Europees verdrag om de unie slagvaardiger te kunnen laten opereren, is de verwachting van veel Europese politici. Hun hoop is dat in de tussenliggende tijd bij de burgers het begrip voor de Europese Unie zal zijn toegenomen.

De Europese Commissie heeft daarvoor met de enkele weken geleden gepresenteerde ‘agenda voor de burgers’ plannen ontwikkeld. Het gaat daarbij vooral om public relations. De Europese Unie wil af van het technocratisch imago en laten zien dat de EU voor de gewone burger ook wel degelijk toegevoegde waarde kan hebben.

Voorts hebben de ministers nog eens afgesproken zich te bezinnen op de uitbreiding van de Unie, een ander element van het publieke ongenoegen. Meer dan in verleden zal bij de besluitvorming over het toelaten van nieuwe leden ook gekeken worden of de EU zelf klaar is voor verdere uitbreiding.

Maar tegelijkertijd zit de Unie vast aan een aantal reeds gemaakte afspraken. Zo is voor een groot aantal landen op de Balkan de deur al opengezet. Hetzelfde geldt voor het toelaten van Turkije, wat voor de kiezers in Frankrijk en Nederland vorig jaar één van de redenen was om tegen de Grondwet te stemmen.

Voorzitter Barroso van de Europese Commissie vatte de paradoxale taak voor de Europese politici gisteren na afloop van het kloosterberaad onbedoeld treffend samen met de constatering dat het er de komende tijd om gaat de ambities waar te maken terwijl tegelijkertijd alle lidstaten binnenboord worden gehouden. Want die combinatie is nu precies het probleem.