Waar zit mijn IQ?

Altijd is het boeiend om iets over je eigen hersenen, over de hersenen van je partner, je kinderen en je kleinkinderen te lezen. Het artikel van Niki Korteweg `waar zit mijn IQ?` (W&O 26 april) en over de relatie van de ontwikkeling en de dikte van de hersenschors trok daarom zeker mijn aandacht. Ook ben ik benieuwd hoe de gerefereerde onderzoekers aan hun gegevens komen en kwamen. Dat het aantal hersencellen in de evolutie een weerspiegeling is van de toenemende intelligentie van organismen is zeer waarschijnlijk. Dat er een relatie is tussen het aantal hersencellen en de intelligentie van een individu is aannemelijk.

Het maakt bij vergelijkende onderzoekingen een groot verschil of de mens 10 of 20 miljard neuronen heeft. Zeker ook als men deze getallen gebruikt bij bespiegelingen over artificiële intelligentie. Hersenfuncties zijn toch gekoppeld aan neuronen, hun verbindingen en hun ondersteunende cellen (astrocyten)? Toch ook hun aantal?

Het aantal componenten van een geheel is van belang zoals het onderzoek van zelforganiserende systemen met hun emergerende eigenschappen duidelijk heeft gemaakt. Indien intelligentie een emergent verschijnsel van de hersenen is, dan is het aantal cellen het aantal verbindingen van groot belang.

Tot nu toe was het niet goed mogelijk - zeker in vivo - verfijnd, kwantitatief onderzoek in relatie tot diverse hersenfuncties te doen. Nu dit wel mogelijk wordt, moet men wel de goede uitgangswaarden kiezen. Wat zijn deze? Noch het gewicht, noch het volume van de hersenen kan gebruikt worden voor subtiel functioneel onderzoek. Het hersengewicht, bepaald na de dood,is afhankelijk van de algemene toestand waarin de overledene vlak voor de dood verkeerde (uitgedroogd? overvulling met vocht?). Het volume en het gewicht wordt voor een groot deel bepaald door het vochtgehalte van de hersenen. Van belang lijkt wel het aantal cellen, het aantal verbindingen, het aantal netwerken waar ze deel van uitmaken en waarschijnlijk ook hun lokalisatie. Zijn er betrouwbare getallen bekend?

Niki Korteweg schreef dat de hersenschors circa 11,5 miljard zenuwcellen bevat.

Op welk onderzoek berust dit? De groep van Bente Pakkenberg in Kopenhagen deed in de afgelopen jaren ook onderzoek in vivo naar het aantal hersencellen bij het zich ontwikkelende kind voor de geboorte en ook bij volwassenen. Zo vonden ze bij het pasgeboren kind 38 miljard hersencellen (zowel neuronen als ondersteunende cellen). Bij volwassen mensen telden ze 19 miljard neuronen in de hersenen van vrouwen en 23 miljard neuronen in hersenen van mannen. Ze gebruiken deze waarden voor hun voortgezette onderzoekingen.