Strijd om beursmacht nu echt begonnen

De al maanden smeulende veengrond onder beursorganisatie Euronext vatte afgelopen week vlam. In plaats van een bod op de beurs van Londen kreeg Euronext zelf twee biedingen. Wat is er aan de hand?

Maandagochtend de Amerikanen, maandagnacht de Duitsers. Jarenlang opereerde Euronext - de beurzen van Parijs, Amsterdam, Brussel en de Londense termijnmarkt - in de luwte, maar binnen een tijdsbestek van nog geen 19 uur ontving de beursorganisatie twee miljardenbiedingen. Zowel de New York Stock Exchange, de uitbater van Wall Street, als Deutsche Börse bracht een bod uit op Euronext van rond de acht miljard euro. Negen vragen over het hoe en waarom.

Waarom breekt er nu zo'n strijd los?

Internationale beursorganisaties lonken al jaren naar elkaar. Deutsche Börse wilde de Londense beurs kopen. Euronext en de Amerikaanse schermenbeurs Nasdaq wilden dat ook. Beurzen zijn gebaat bij een zo groot mogelijke omvang, zodat vraag en aanbod elkaar het makkelijkst kunnen vinden. De vraag is wie met wie de krachten bundelt. Als de een beweegt, bewegen de andere beurzen meteen ook.

Hoe ziet een moderne effectenbeurs eruit?

Een moderne effectenbeurs ziet er niet uit, zij is onzichtbaar. Het Damrak heeft de beursvloer al een paar jaar geleden gesloten. Eerst werd de fysieke handel in aandelen afgeschaft. Dat kon efficiënter via computers. Daarna verhuisde de handel van opties en andere derivaten van de vloer naar de schermen. Obligaties worden al langer elektronisch verhandeld. Een moderne beurs is in dat opzicht een computersysteem waar vraag en aanbod elkaar vinden. De beurs van Amsterdam zetelt nog steeds op het Damrak, om precies te zijn aan Beursplein 5. Daar zijn de werknemers gevestigd die bij de beursorganisatie werken. Maar de echte marktplaats is onzichtbaar geworden, die is elektronisch. De computers die de aandelentransacties van Euronext verzorgen staan in Parijs, de opties worden gedaan vanuit Londen en de koersinformatie wordt verzorgd door computers in Amsterdam.

Hoe verdient een effectenbeurs zijn geld?

Effectenbeurzen zijn marktplaatsen. Bedrijven die er een notering hebben moeten voor hun standplaats betalen. Maar ook de bezoekers betalen toegang. Bij Euronext moeten alle professionele handelaren betalen voor de koersinformatie en andere data die de enorme computersystemen van Euronext leveren. Professionele handelaren kopen daarnaast software bij de beursorganisaties om alle cijfermatige informatie goed te kunnen verwerken. De grootste inkomstenbron van effectenbeurzen is waarschijnlijk de commissie die bij iedere transactie moet worden betaald. Voor iedere koop- of verkooporder die op de beurs tot stand komt, wordt een klein deel afgedragen aan de marktmeester: de beursorganisatie. Daarnaast verdient een effectenbeurs zijn geld met de administratieve afhandeling van een transactie. De klanten van de beurs zijn dus beleggers, bedrijven en handelaren die allemaal betalen voor de handelsmogelijkheden.

Wat wordt er op de beurzen verhandeld?

Aandelen uiteraard. Maar nog veel meer. Op de beurs kan je ook aardappeltermijncontracten kopen, staatsleningen, buitenlandse valutaproducten of de index van de aandelenmarkt, zoals de AEX-index, de graadmeter van Amsterdam. Euronext verdient meer aan de handel in derivaten dan aan de handel in aandelen. Derivaten zijn afgeleide financiële instrumenten zoals termijncontracten en opties. Vijf jaar geleden nam beursorganisatie Euronext de in Londen gevestigde Liffe over, een van de grootste derivatenbeurzen ter wereld. Euronext is ontstaan uit een fusie van de beurzen van Amsterdam, Parijs en Brussel. De beurs van Lissabon heeft zich later daar bij aangesloten.

Kan de beurs ook verdienen als de koersen dalen?

Jazeker. Een beurs is meer gebaat bij handelsvolume dan bij stijgende of dalende koersen. De handelsactiviteit is de belangrijkste parameter voor de inkomsten. Op lange termijn is een vrolijk beursklimaat daarbij de prettigste omgeving, maar niet strikt noodzakelijk.

Wie houdt er toezicht op de beurs en waarom is het nodig?

Het toezicht op de beurs is in Nederland de afgelopen jaren stapsgewijs verplaatst naar de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Een onafhankelijke toezichthouder biedt betere garanties voor streng toezicht dan een commercieel bedrijf. Toezicht is van het grootste belang voor het vertrouwen in het economische verkeer. Benadeling door handel met voorkennis of marktmanipulatie kan grote financiële gevolgen hebben. In Amsterdam bedraagt de totale waarde van beursgenoteerde aandelen een veelvoud van de Nederlandse economie. Er werden vorig jaar 165 miljoen aandelentransacties uitgevoerd op de aandelenmarkten van Euronext.

Wat zijn de bezittingen van een effectenbeurs?

De bezittingen van een effectenbeurs bestaan uit de automatiseringssystemen die zij heeft gebouwd. Daarnaast is het historisch gegroeide monopolie een belangrijk goed, hoewel het niet op de balans van een beursorganisatie te vinden is. Iedereen mag een concurrerende beurs oprichten, maar de geschiedenis heeft geleerd dat dit moeilijker is dan gedacht. De financiële wereld is gebaat bij een markt die zo 'liquide' mogelijk is - waar zo veel mogelijk vraag en aanbod bij elkaar komt zodat de meest scherpe prijzen tot stand komen.

Hoeveel beurzen blijven er over?

Steeds minder. Juist door concurrentie van internet is het urgenter geworden om veel vraag en aanbod te hebben en de koersen efficiënt tot stand komen. Dat vereist schaalgrootte, ook om kosten te besparen. De digitalisering heeft er voor gezorgd dat u met één klik op de muis via een andere beurs handelt. Grote banken krijgen van hun klanten miljoenen koop- en verkooporders. Het is voor beurzen daarom van belang dat de transactiekosten niet te hoog worden, anders wordt het voor banken aantrekkelijker om zelf voor beursje te gaan spelen. Het is één van de redenen waarom financiële instellingen vaak belangrijke aandeelhouders van beurzen zijn. Zo denken zij hun belangen beter te beschermen.

Waarom is Euronext beursgenoteerd?

Euronext is in commercieel opzicht een doodgewoon bedrijf. De beursnotering biedt een mogelijkheid om groei te financieren en geeft naamsbekendheid. De eigenaren zijn dus de aandeelhouders. De New York Stock Exchange gebruikt zijn beursnotering met plezier: de Amerikaanse beursorganisatie wil Euronext inlijven en dat betalen met nieuw uit te geven aandelen. Als de NYSE geen beursnotering had gehad, was dit veel moeilijker geweest.

Rectificatie / Gerectificeerd

Het inzetje New York Stock Exchange: heel jong, heel groot bij het artikel Strijd om beursmacht nu echt begonnen (27 mei, pagina 21) noemt 1972 als jaar van oprichting van de beurs van New York. Het bedoelde jaartal is 1792.

    • Heleen de Graaf Jeroen Wester