India windt zich op over positieve discriminatie

Felle protesten deze week in India tegen positieve discriminatie voor de lage kasten op universiteiten. De hard werkende stedelijke middenklasse voelt zich bedreigd.

In Barista, India's equivalent van Starbucks, valt het controversiële R-woord al snel. Sanjit Singh, een dertigjarige vormgever, achter een Iced Mocha: 'Plaatsen reserveren op de universiteit voor studenten van lage kasten gaat ten koste van de kwaliteit van de opleiding. Je moet worden toegelaten op basis van verdienste en niet op basis van afkomst.'

Het voornemen van de regering om vanaf 2007 plaatsen te reserveren op de universiteiten voor studenten van de zogeheten Other Backward Castes (OBC's), waartoe vijftig procent van de Indiase bevolking behoort, heeft de afgelopen weken in Indiase metropolen als New Delhi en Mumbai tot fel verzet geleid. Hongerstakingen van studenten, stakingen van artsen; de tegenstanders van de nieuwe wet laten geen middel onbenut om hun bezwaren kenbaar te maken. Donderdag gingen studenten in Delhi weer massaal de straat op om te demonstreren tegen het wetsvoorstel.

Positieve discriminatie in het onderwijs is niet nieuw in India. Het bestaat al op de hogere opleidingsinstituten. Voor de zogeheten Scheduled Castes and Scheduled Tribes is 22,5 procent vrijgemaakt op universiteiten. Dit zijn de groepen die op de laagste tree staan van de sociale hiërarchie in India, de Dalits, ooit de onaanraakbaren genoemd, en de advasis, de inheemse stammen.

Hoewel India officieel een seculiere staat is, is het antieke, hindoeïstische kastenstelsel nog alom aanwezig. In een poging de kansen in de maatschappij voor de leden van de laagste kaste, de OBC's, te vergroten, introduceert de regering een wet die nog eens 27 procent van de plaatsen aan de nationale universiteiten reserveert voor deze categorie. In totaal blijft ruim 50 procent van de plaatsen over voor studenten die in een open strijd, op basis van toelatingsexamens, een plek bemachtigen.

De toelatingsexamens voor prestigieuze colleges als het Indian Institute of Technology en Indian Institute of Management, worden in de volksmond ook wel killer exams genoemd. Duizenden jongeren doen jaarlijks een poging, maar slechts enkelen slagen. Ouders steken veel geld in het onderwijs van hun kinderen, huren al vanaf de lagere school privé-leraren in. De verwachtingen zijn torenhoog. Zelfmoord onder studenten die zijn gezakt voor een toelatingsexamen is geen uitzondering.

'Het is al zwaar, maar straks wordt het nog moeilijker om binnen te komen als die 27 procent reservering wordt ingevoerd', zegt Anupreet Vig, een fysiotherapeute, die ook gestaakt heeft tegen de regeringsplannen. 'Het is toch vreemd dat straks op basis van kaste wordt bepaald of je geschikt bent dokter te worden of niet.' Vormgever Das is het met haar eens: 'Op die manier leid je nooit de beste mensen op.'

Weinig mensen zullen echter ontkennen dat de meerderheid van de leden van de OBC de financiële middelen ontbeert om haar kinderen een goede opleiding te garanderen. Het zijn vaak arme boeren, handarbeiders. Voor goed onderwijs moet je in India toch al snel naar een dure privé-school. Naschoolse bijles, heel populair bij de Indiase middenklasse, is eveneens kostbaar. En voor een boer of bouwvakker, die gemiddeld zo'n 60 tot 70 euro per maand verdient, is vaak de gewone staatsschool al aan de prijzige kant.

Het India van de middenklasse, zo zegt wetenschapper Amit Sen Gupta, laat in deze discussie duidelijk zien dat zij eigenlijk niets wil weten van de rest van het land. Gupta is als onderzoeker verbonden aan het Delhi Science Forum. 'De middenklasse komt vooral op voor haar eigen belang. Als je op basis van kunnen, verdienste een plek wil veroveren op een van die universiteiten heb je geld nodig. Dat hebben de meeste mensen uit de OBC natuurlijk niet', zegt Gupta, een voorstander van de nieuwe wet.

Je wist volgens hem niet zo maar de drieduizend jaar van kastendiscriminatie uit het bewustzijn van de Indiërs. Lees de kranten, zie de huwelijksadvertenties. Ook de hoog opgeleide Indiërs, afkomstig uit de hogere kasten, zijn nog altijd op zoek naar een huwelijkspartner uit dezelfde kaste. 'Zelfs als het om werk gaat, trekken ze elkaar voor. Het zou me niets verbazen als al die demonstrerende mensen onbewust denken dat mensen uit de OBC zich maar bij hun leest moeten houden, zoals handenarbeid of werken op het land.'

In New Delhi waren deze week veel winkels gesloten, uit solidariteit met de tegenstanders van het nieuwe quota systeem voor hoger onderwijs. Fysiotherapeute Vig begrijpt wel waarom. ,Iedereen in India weet dat de regering deze wet alleen invoert om meer stemmen te winnen onder de mensen van de OBC. De hard werkende middenklasse moet vervolgens maar genoegen nemen met minder mogelijkheden voor haar kinderen als het op onderwijs aankomt. Dat is heel triest.'

    • Philip de Wit