Hollands Dagboek; Theo Bouwman

Theo Bouwman nam afscheid als voorzitter van de Raad van Betuur van uitgever PCM. Bouwman (62) is getrouwd met Rosalien en heeft een zoon: Dursun. Hij woont in Amsterdam en Spankeren (Gld.) 'Het besluit komt naar buiten dat we al in april namen, bezuinigingen bij het AD. Adverteerders kiezen,ijdel, voor tv.'

Theo Bouwman: 'Het ritme van op dezelfde tijd naar bed en een uurtje of anderhalf later dan voorheen opstaan werkt heilzaam' Foto Vincent Mentzel Theo BOUWMAN,Oud CEO PCM Uitgevers .foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Amsterdam, 23 mei 2006 Mentzel, Vincent

Donderdag 18 mei

De vogels wekken mij in plaats van de vertrouwde wekkerradio. Maak een ochtendwandeling op het landgoed in Spankeren, waar wij een van de bijgebouwen, een oranjerie, bewonen. Lees de kranten, die nog steeds bol staan van Hirsi Ali en Verdonk. Hoop echt dat Verdonk VVD lijsttrekker wordt. Zo komen de talrijke xenofobe en ressentiment-stemmen terecht bij een redelijk fatsoenlijke partij in plaats van bij de Pastors, Eerdmansen en Nawijns van deze wereld. Doe wat telefoontjes en e-mails af.

Leg de laatste hand aan mijn afscheidstoespraak voor morgen. Het is moeilijk om gedachten over toekomst en verleden van boeken en kranten te scheiden van persoonlijke opvattingen. Besluit om in lijn met mijn traditie te beginnen en te eindigen met poëzie, omdat daar de kracht van het goedgekozen woord het grootst is. In gedichten telt letterlijk elk woord. Ik kies een fragment van Iemand stelt de vraag van Remco Campert en zal sluiten met de Ceder van Han G. Hoekstra. Rijd vervolgens naar Amsterdam voor een prettige hereniging met Rosalien en de hond Bas. We praten bij over de wereld, Nederland en onszelf. Sluit de dag af met een wandelingetje met Bas in nachtelijk oud-Amsterdam.

Vrijdag

Mijn wekelijks bezoek aan Wasserij Koenders voor verse overhemden. De geur van nat wasgoed doet mij altijd denken aan de late jaren vijftig en mijn eerste werkkring bij Neproma in Arnhem. Lees mijn speech voor aan Rosalien, zij vindt hem zoals gebruikelijk te ernstig en belerend. Besluit om het toch zo te laten. Grappig zijn op een podium bewonder ik zeer, maar ik vind het niet bij me passen.

We staan om kwart voor drie geheel gekapt en gekleed klaar. Guus, die me afwisselend met zijn vrouw Joke, in de afgelopen jaren op veel mogelijke en onmogelijke uren als chauffeur terzijde heeft gestaan, is voor het eerst wat te laat. De aankomst in het prachtige Muziekgebouw aan het IJ verloopt zodoende wat chaotisch.

We beginnen met een inleidende grappige filmcollage over het thema van vandaag, 'de kracht van het geschreven woord', en nog eentje over mezelf, daarna krijg ik van organisator en spreekstalmeester Max Christern het woord.

De kern van mijn toespraak is dat de toekomst van betaalde kranten en boeken niet zonder zorgen is, maar dat er tot op heden geen echte vervangers voorhanden zijn. Nu we met één muisklik alle informatie in miljoenvoud beschikbaar hebben, is er meer dan ooit behoefte aan zinnige selectie, analyse en duiding van die informatie door professionals. Ook de informatiedichtheid en het gebruiksgemak van kranten zijn nog steeds groter dan van welk medium ook. Wel is de tijd van echte massamedia voorbij. De diversificatie naar doelgroepen en speciale interesses, die we bij televisie en tijdschriften al hebben gezien heeft ook de krant bereikt. PCM heeft al een begin gemaakt met de uitgave van NRC Next en Volkskrant Banen, maar daar zal het het niet mee ophouden.

Bas Heijne houdt een mooi betoog waarin hij pleit tegen gemakkelijke standpunten en voor een elitecultuur; hij verzet zich tegen de nogal populaire opvatting dat serieuze kranten en boeken voorbij zijn en trekt parallellen met de opkomst van fotografie, waarbij de schilderkunst zou verdwijnen en gelijksoortige onheilsprofetieën bij de introductie van radio en tv. Jan Blokker waarschuwt op zijn eigen ironische manier tegen verkleutering en het-op-de-hurken-gaan-zitten in de krant. Hij behandelt ook de natuurlijke tegenstelling tussen de koopman en de dominee, bij de krant tussen de uitgever en de redactie. Blokker citeert daarbij Voltaire die al in de achttiende eeuw klaagde over de Hollandse uitgevers die verdienden aan in Frankrijk verboden auteurs. Ik ben er trots op dat zij er zijn en dankbaar voor hun geloof in de kwaliteitspers.

Nu betreden hoofdredacteuren van de PCM-kranten: NRC-Handelsblad, de Volkskrant, Trouw en AD het podium samen met PCM boekenuitgevers Mai Spijkers en Jaap van Loon. Het wordt een typisch Nederlands minidebat van een half uur, waarin iedereen verstandige dingen zegt, maar het wordt nooit een discussie.

De laatste ernst van de dag wordt geleverd door de president-commissaris van PCM, Erik van de Merwe. Zijn overwegend lovende woorden zal ik U onthouden. Hij biedt me de driedelige geschiedenis van Amsterdam aan van Jan Wagenaar uit 1767. De boeken in zijn zeer goede staat en hebben nog geen enkele gravure verloren aan hebzuchtige antiquaars. Ik ben er erg blij mee.

Van de hoofdredacteuren krijg ik een speciaal vervaardigde combinatiekrant met maar liefst vijf voorpagina's en 1 advertentie, niet helemaal de gewenste verhouding. Bij lezing ben ik ontroerd en moet soms erg lachen. Nog hilarischer is de flaptekst van de zeshonderd (lege)bladzijden dikke dummy van mijn gedenkschriften: Theo weet het beter, die Mai me aanbiedt.

De onvolprezen Max Christern vond het nog niet genoeg en heeft samen met Bert van Trirum, een absolute look alike van Wilfried de Jong, de WK-quiz petje op, petje af in petto, die afgesloten wordt met een Vitesserondje dat ik samen met mijn broer Wim glansrijk afrond. Met Wim, mijn zus Ria en hun gaden zit ik vaak in Arnhem op de tribune, meestal slecht voetbal maar een goed gevoel.

Tussen het schudden van vele handen door presenteert Harry de Winter, zakenvriend en parttime idealist een speciale aflevering van Wintertijd , een eenvoudig en mooi tv-programma, waarin mensen en hun muziek in een prettig strijklicht worden gezet.

De avond wordt afgesloten met een etentje met familie en enkele vrienden. Een warm bad. Mooi dat zij er vandaag ook waren.

Zaterdag

Haal de kranten uit de brievenbus. Na al die jaren vind ik die dikke zaterdagkranten nog steeds een cadeautje. Begin zoals elke dag de laatste vijftig jaar met de sportpagina's van de Volkskrant. Het harde nieuws moet wachten tot na de eerste kop koffie.

Pak alle cadeaus uit. Wijn, whisky, boeken, nog meer wijn en een prachtig ingelijst van kranten tot oragami gevouwen spaarvarken van de collega's van PCM Media, zeg maar het advertentiebedrijf. Hen heb ik het niet gemakkelijk gemaakt de afgelopen jaren, mooie geste.

Het dapperst vind ik de gevers van boeken, die ondanks mijn al redelijk gevulde bibliotheek originele keuzen hebben weten te maken.

Het is 'het weer van alle dagen'. Samen met Rosalien loop ik een rondje Waterland, van Durgerdam over de dijk en door de polder naar Holysloot en terug via Ransdorp. We komen eigenlijk alleen ontstemde grutto's en kievieten tegen. Na voltooiing van het kranten lezen en het oplossen van de sudoku's in deze krant en de Volkskrant begin ik aan het gisteren gekregen boek De Thuiskomst van Bernhard Schlinck, dat, zoals altijd bij hem, de problematische verhouding van de Duitser met de geschiedenis beschrijft. Hij doet dat zonder te moraliseren. Schlink is jurist en in het verhaal zit een polemiek verstopt met de deconstructie-theorie van Paul de Man, waarin het niet gaat om de bedoeling van de schrijver maar om wat de lezer ermee doet. Schlink toont subtiel de analogie aan met proto-fascisten als Ernst Jünger en Carl Schmitt. De hoofdpersoon kiest na een odyssee, het verhaal dat door het hele boek heenloopt, tegen het gevaarlijke leven en voor de liefde en huiselijkheid. Het wordt laat.

Zondag

Normale zondagochtendrituelen, inclusief rondlopen in stil Amsterdam met Bas de hond en koffie met Gregoriaanse muziek. Toen onze pleegzoon Dursun nog klein was, noemde hij alle klassieke muziek 'zondagochtendmuziek'. Nu zingt hij in de heel vroege zondagmorgen funky soul.

Vanwege andere verplichtingen van Rosalien niet naar Spankeren maar op mijn eentje naar de Hortus, de mooiste tuin van Nederland, waar ze ook nog de lekkerste broodjes van Amsterdam serveren. Voltooi Schlinck, doe wat correspondentie af, kijk uit mijn ooghoeken naar Sport, kook voor mezelf, drink een glas wijn, blader wat in 'de mooiste van Federico Garcia Lorca' (ook vrijdag gekregen) en ben tevreden.

Maandag

Ontbijt zoals vaak met op de achtergrond de beste radiopresentator van Nederland: Rob Trip. Peins wat over het door alle omroepen samen gemaakte en daardoor vaak reuk- en smaakloze radionieuws. Dat moeten kranten beter kunnen. Begin aan dit dagboek, doe boodschappen, handel de rest van de administratie af, maak een wandeling en lees een boek: The Distant Land of my Father over een expat Amerikaan in het vooroorlogse, Japanse en communistische Shanghai. Het is een nogal braaf verhaal geheel in de traditie van Pearl Buck. Ik kreeg het van Rob van den Bergh, de ook al scheidende bestuursvoorzitter van VNU. Hij is de enige manager die ik ken, die het leuk vindt cadeautjes te geven. Het is altijd een door hem gelezen boek, dat hij daarna in vijf- of tienvoud inkoopt om het bij een gelegenheid of zomaar iemand in de hand te drukken.

Als goede Hollander koopt hij natuurlijk altijd de pocketeditie. Besluit om nu maar meteen de achterstallige bijdrage voor zijn afscheidsboek te schrijven. Dat lukt maar matig: wat zeg je over een bewonderde CEO, die na een vlekkeloze carrière van zesentwintig jaar pootje wordt gelicht door op de korte termijn gerichte, hebberige aandeelhouders?

Lees daarna als tegenwicht voor al die zoetheid van Caldwell een hoofdstuk in Heidegger's Children van Richard Wolin. Mooie pendant van Schlinck, maar echte wetenschap, hoewel je met dat filosofen nooit helemaal zeker weet...

Dinsdag

Lange wandeling aan het begin van de dag. Koop cadeautjes voor Carla en Lia, die mij als persoonlijke assistentes de afgelopen jaren terzijde hebben gestaan en natuurlijk een grote organisatorische bijdrage geleverd hebben aan mijn afscheidsfeest, midden in het gewenningsproces aan hun nieuwe bazen. Trefwoorden: discreet, loyaal, accuraat, zorgzaam; kortom ik ben ze dankbaar en ze zijn me dierbaar. We eten met hun mannen Jasper en Wil in Dauphine, bediening affreus, maar ook lief; eten goed Frans brasserie-niveau en de plaats om gezien te worden. Nazit bij ons thuis, waar het leven en de dood aan bod komen. Mooie avond.

Woensdag 24 mei

Voel me ondanks de avond van gisteren uitgerust. Het ritme van op dezelfde tijd naar bed en een uurtje of anderhalf later dan voorheen opstaan werkt heilzaam. Vandaag komt het besluit naar buiten dat we al in april namen, bezuinigingen bij het nieuwe AD. Adverteerders weten heel goed dat, als er iets mis met hun product, er maar één mogelijkheid is: in de kranten. Als ze hun product moeten verkopen, wint de tv en daarmee de ijdelheid. Ook de regionale versies van het AD zitten inmiddels goed in hun inhoudelijke vel; toch lijden ze onder de onderschatting van kranten door adverteerders en vooral hun adviseurs de reclamebureaus. Filmpjes maken op Tahiti is zoveel leuker om te doen.

In de middag samen met Rosalien een inspirerend gesprek met prof. Fons Elders en Floris Tilanus, die op Sardinië een transnationale ontmoetingsplaats willen maken voor kunstenaars, ondernemers en wetenschappers, waar een tegenwicht kan worden geboden tegen de opkomende ethno-centriciteit, religieus monisme en nationalisme. Vraag Fons wel om de uitgangspunten nog eens scherp te formuleren. We drinken Chablis, eten Alaska-zalm en worden allengs optimistischer over de verbeterbaarheid van de mens.

    • Theo Bouwman