Hey, big spender!

Ook jongeren maken schulden en kloppen dan soms aan bij de schuldhulpverlening. In Utrecht gaat de Kredietbank naar de scholen toe.

Gosse de Jong van de Rabobank leert scholieren in Utrecht omgaan met geld. Je moet een beetje met ze kunnen 'levelen' weet je.' foto evelyne Jacq Europa, Nederland, Utrecht, 17-05-2006 VMBO Utrecht-Zuid College Afdeling Zorg en Welzijn, leerjaar 3, basisberoeps (BB_, kaderberoeps (KB), leerwegen. Leerlingen krijgen les van Gosse de Jong, adviseur Particulieren van de Rabobank over omgaan met geld, geldzaken, schulden. Jongeren, jeugd, allochtoon, allochtone, hoofddoek, meisje, marokkaans. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Eén voor één druppelen de leerlingen van 3-vmbo zorg & welzijn van het Utrecht-Zuid College het lokaal binnen. Twee jongens en elf meiden (zes met een hoofddoek), die stuk voor stuk even de gastdocent van vandaag checken. En goedbevinden. Ja, ja, de Rabobank heeft nog meer in huis dan de degelijke, oerhollandse Jochem de Bruin uit de televisiereclame. Gosse de Jong (22), spijkerbroek, shirt, blauw krijtstreep colbert, heeft de looks van een Spaanse filmster en een charme waarmee hij de giebelende schoolmeiden in de klas zowaar aan het meedenken krijgt.

En dat is waar het deze ochtend om draait. Gosse de Jong, in het dagelijks leven adviseur particulieren, geeft een gastles over 'omgaan met geld'. Daarin maakt hij dankbaar gebruik van zijn eigen ervaringen, de remschijven van zijn scooter die kapot gingen en hem een rib uit zijn lijf kostten. Je moet een beetje met de leerlingen kunnen 'levelen' weet je.'

De les is onderdeel van een nieuw preventieproject van de Kredietbank van de gemeente Utrecht en de Provincie Utrecht. Met bestaand lesmateriaal van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) en een team van gastdocenten bestaande uit bankmedewerkers, gerechtelijke deurwaarders en schuldhulpverleners, zijn sinds eind maart zijn op 7 vmbo-scholen (voornamelijk in de stad Utrecht) zo'n veertig lessen gegeven.

Aanleiding voor het project vormt het feit dat steeds meer jongeren met ernstige financiële problemen kampen. Ongeveer 10% van de mensen die gebruik maakt van schuldhulpverlening via de Kredietbank van de gemeente Utrecht (met jaarlijks in totaal 2.000 aanvragen) is tussen de 18 en 25 jaar. Zij hebben een gemiddelde schuld van 9.000 euro. Dat is echt een gigantisch bedrag voor hen', vertelt Sandra Perton, projectleider bij de Kredietbank Utrecht. Een alleenstaande werkende jongere kan zo'n 100 euro per maand aflossen, dus zo'n schuld achtervolgt je jarenlang.'

We zien vooral bij jongeren tegen de 25 jaar de schulden toenemen', vertelt Perton. Veelal jongeren met een vmbo-achtergrond, die als scholier al 'big spenders' waren: bijbaantje, geen kostgeld hoeven betalen, dure spullen. Als zij op zichzelf gaan wonen, moeten ze ineens een enorme omslag maken in hun bestedingsgedrag. Dat is moeilijk en dan zie je dat jongeren spullen op afbetaling gaan kopen, geld gaan lenen bij kredietverstrekkers, bij familie en vrienden. Met als gevolg dat tweederde van de jongeren tot 25 jaar die op zichzelf wonen, schulden heeft.'

Het preventieproject is daarom gericht op vmbo-scholieren van 15, 16 jaar oud. Perton: Zij kunnen nog geen grote schulden hebben, omdat zij als minderjarigen nog niet zelfstandig een lening mogen aangaan. Maar het is al wel een leeftijd waarop ze bij elkaar of bij familie lenen, zo blijkt uit onderzoek. We willen ze meegeven dat ze moeten voorkomen dat ze in geldproblemen raken.'

Want geldproblemen komen zelden alleen. Zo blijken schoolgaande jongeren met geldproblemen soms te stoppen met school. Zij gaan werken om hun schulden af te lossen. Aan de andere kant blijken jongeren vaak hun motivatie om te werken te verliezen. Elke cent die ze verdienen gaat immers naar hun schuldeisers. In die neerwaartse spiraal verliezen jongeren de grip op hun leven en verdwijnen hun toekomstperspectieven. Dat maakt voorlichting over hoe je een huishoudboekje moet voeren geen overbodige luxe. Toch wordt dit, opvallend genoeg, niet behandeld op het vmbo. Perton: In vergaderingen met vmbo-directeuren vertelden zij mij dat er op school niet over schuldproblematiek gepraat wordt. Ze hebben er alleen mee te maken als ouders schoolboeken niet kunnen betalen, maar het gaat nooit over de jongeren zelf.'

Terug in de klas vraagt De Jong aan Nisrien (16) wat zij doet als haar telefoonrekening hoog uitvalt. Dan betaalt mijn papa het', antwoordt zij. Mooi geregeld', reageert De Jong. Maar niet iedereen heeft een vader als ministerie van Financiën.' Om dat te illustreren leest hij een brief voor uit jongerenblad Break Out (overgenomen in het Nibud-lesmateriaal) van een meisje, Rina, met geldproblemen. Ze heeft voor een vakantie geld geleend van familie, maar kan het niet terugbetalen. De Jong vraagt zijn klas om in de huid van de redactie te kruipen en het meisje goede tips te geven. En denk eraan: geen enkel antwoord is fout!', zegt hij, terwijl hij heen en weer loopt. Meiden die maar wat giebelen spreekt hij persoonlijk aan. Nadia, wat kan Rina doen?' Gaan werken', zegt Nadia zacht. Goed! Schrijf op.'

Nisrien vond het een gezellige les, zegt ze na afloop. En leerzaam.' Haar klasgenoten knikken. Geldproblemen kennen ze niet van dichtbij. Alleen Ashlee (15) kent een leeftijdsgenootje met schulden: zes niet betaalde treinboetes. Zonder uitzondering vinden de leerlingen jongeren die in geldproblemen raken omdat ze veel belang hechten aan dure hebbedingetjes - heel politiek correct - 'stom'. Nisrien is de enige die zich kan inleven: Stel dat je heel gierige ouders hebt en je vindt het heel belangrijk om mee te doen met de groep, dan kan ik me wel voorstellen dat je geld gaat lenen. Maar zelf zou ik het nooit doen. Ik werk en als ik iets graag zou willen hebben dan zou mijn vader zeggen 'ga eerst maar zelf sparen' en dan zou hij wel een deel bijleggen.'

Als Gosse de Jong weg gaat is de aandacht voor geldproblemen ook verdwenen. Het is de bedoeling dat de reguliere docenten met het lesmateriaal zelf aan de slag gaan, maar dat blijkt zelden te gebeuren, heeft Perton al ontdekt. De gastlessen blijven vaak een incident. Illustratief in dit kader is dat de leerlingen van de derde klas van het Utrecht-Zuid College niet eens wisten dat er een les over geldproblemen gegeven zou gaan worden. Perton: Als we dit thema groots oppakken, moet er op school ook écht ruimte voor worden gemaakt.'

    • Jacqueline Kuijpers