Diploma verder leren

ROC's in het hele land hebben met een nieuwe eenjarige mbo-opleiding de aanval tegen de uitval ingezet.

In de keuken van het Albeda College krijgt een AKA-cursist die voor de richting horeca heeft gekozen, les in het koken van de lunch. foto Maarten van Haaff ROC Albeda, Rotterdam, 11 mei 2006, foto Maarten van Haaff Haaff, Maarten van

Mariska (19) is zo'n meisje dat dagenlang in je hoofd blijft zwerven. Groot en breed is ze, met peper-en-zoutkleurig haar in een staartje, geen make-up, gekleed in T-shirt dat ooit zwart was. Grote mond. Basisschool niet afgemaakt. Geen diploma's, nooit een baantje kunnen vinden. Het zwarte schaap van de familie. Levend van een uitkering. Alleenstaand moeder van twee kinderen. Ooit verstrikt in het web van een loverboy. Nog steeds over haar schouder kijkend. Daarom heet Mariska in het echt anders. Mariska heeft een stempel op haar voorhoofd: risicojongere; drop-out. Maar ze is hard bezig dat stempel weg te poetsen: ze volgt sinds kort een opleiding. Want', zegt ze, ik wil mijn kinderen het goede voorbeeld geven.'

De opleiding die Mariska volgt heet AKA: Arbeidsmarktgekwalificeerd Assistent. Deze nieuwe éénjarige mbo-opleiding op niveau 1 is onderdeel van de 'aanval tegen de uitval'. De overheid wil het aantal voortijdige schoolverlaters - jongeren zonder diploma op ten minste mbo-2 niveau - terugdringen tot 35.000 in 2010 (nu 57.000).

doorstromen

De invoering van de AKA wordt gecoördineerd en gemonitord door het Procesmanagement Herontwerp MBO. Wij verwachten dat ongeveer de helft van de leerlingen naar een niveau-2 opleiding kan doorstromen', zegt Fieny Peerboom, beleidsadviseur AKA bij Herontwerp MBO. Pas met dat diploma heb je een zogeheten startkwalificatie voor de arbeidsmarkt op zak. De politiek bestempelt daarmee een niveau-1 diploma als waardeloos en gaat aan de realiteit voorbij. Want', zegt procesmanager Hans van Nieuwkerk, er zullen altijd jongeren zijn die niet in staat zijn een startkwalificatie te halen.' Zij blijven in de cijfers meetellen als 'voortijdig schoolverlater'. Ook als ze in staat zijn hun eigen brood te verdienen. De leerlingen beseffen dat ook: Met dit diploma kan ik nog niks', zegt Mariska.

De ontwikkelaars van de AKA hopen risicojongeren dan ook te motiveren om verder te gaan leren. In een jaar tijd brengen zij hen de basale beginselen van het beroep van hun keuze bij, inclusief een echte stage bij een bedrijf. Ook leren ze hen hoe zij zich op de werkvloer moeten gedragen: op tijd komen, samenwerken. Vorig jaar januari gingen de eerste landelijke experimenten van start. Dit schooljaar zijn er, verspreid over 38 ROC's, in totaal 5.800 deelnemers. Er zijn geen opleidingseisen, wel geldt een leeftijdsgrens: 16 tot 23 jaar. De instroom is divers: veel jongeren met een laag IQ, veel jongeren die niet weten wat ze willen, jongeren die door de leerplichtambtenaar zijn aangemeld, die in aanraking zijn geweest met justitie. Jongeren met gedragsproblemen, die niet snappen dat het niet kán om een docent verrot te schelden. Of op de werkvloer je chef.

Voor deze jongeren bestond geen officieel traject, sinds in 1996 de 'oriënteren & schakelen-programma's' werden afgeschaft. Omdat de jongeren het niet redden in de reguliere mbo-opleidingen ontwikkelde elke ROC een eigen alternatief. Nu zijn al deze trajecten in de AKA-structuur ondergebracht. Voor het eerst is er nu een wettelijk kader', zegt Van Nieuwkerk. Het vrijblijvende is er af.'

niet te bloot

In een zonnig klaslokaal op het Albeda College in Rotterdam praat docente Monique du Pon met een groep meiden over solliciteren. De belangrijkste do's en don't's heeft ze op het bord geschreven. Uiterlijk: niet te bloot; taalgebruik: met u aanspreken, ABN; houding: aankijken. Een lokaal verderop is Nick (16) druk bezig met zijn stageopdracht voor de ICT Academy in Rotterdam. Nick had thuis problemen, spijbelde veel en moest van school. Nu zit Nick, die nooit een boek aanraakte, gebogen over een dikke pil over programmeren. Eerst kon ik niks, nu wel.' Kwam hij op school altijd te laat, op zijn stageplek komt hij elke dag te vroeg. Ik wil indruk maken, want ik wil daar gaan werken.'

Bij een echte beroepsopleiding, hoort een stageplek bij een erkend leerbedrijf. De AKA-opleiding heeft hiervoor tot nu toe 2 miljoen euro subsidie ontvangen, naar verwachting komt daar nog 3 miljoen bij. Medio april had de helft van alle AKA-leerlingen een stageplaats. Dat is essentieel, want: geen stageplek, geen diploma. Zo is er dus een gedeelde verantwoordelijkheid van school en werkgever. Tegen wil en dank. Mijn achterban zegt: 'daar zitten wij niet op te wachten', zegt Hans Koole, secretaris Onderwijs van VNO-NCW. We hebben het hier wel over jongeren die ongemotiveerd zijn, die nog niet de juiste attitude hebben om te werken. Dat vraagt heel veel tijd en energie van een bedrijf. Bovendien is er niet veel behoefte aan een aparte opleiding die zo breed is en zo'n laag niveau heeft.' Koole pleit daarom voor een AKA als een voortraject, waarbij stagelopen mág, maar niet verplicht is.

Procesmanager Peter Cras, die vanuit het bedrijfsleven betrokken is bij de invoering van de AKA, kent de kritiek. Maar het is de economie die bepaalt hoe er geredeneerd wordt. Toen we startten zaten we in een economische dip. Nu trekt de economie aan. Meer werk vraagt meer handen. Dat zie je terug in de bereidwilligheid van bedrijven om te investeren in dit soort trajecten en in het aantal stageplaatsen.' Die conjuncturele afhankelijkheid is een onvermijdelijke zwakke plek in het geheel, beaamt Piet Boekhoud, Voorzitter van het College van Bestuur van het Albeda College. En daarom moeten we naar de totale beweging op de arbeidsmarkt kijken. We moeten het ijzer smeden als het heet is en nú mensen die al in het bedrijfsleven werken opscholen, zodat er aan de onderkant ruimte komt voor de 'kanslozen'. Het effect van de trekkende schoorsteen.'

Bij de HEMA-filialen in Amsterdam lopen in totaal zo'n 20 AKA-ers stage. Wij doen mee vanuit ons idee over maatschappelijk verantwoord ondernemen', vertelt Opleidingscoördinator Sita de Groot. Met subsidie van de gemeente Amsterdam is één medewerker van de HEMA vrijgemaakt om de jongeren te begeleiden. Het eerste traject was niet zo succesvol. Wij kregen leerlingen die niet wisten wat ze wilden en dus niet erg gemotiveerd waren.' Van de 20 cursisten haakte de helft af, gedwongen, omdat ze stalen, structureel niet kwamen opdagen of opdrachten weigerden. Zes haalden uiteindelijk hun diploma. De Groot: De omslag in hun houding komt als zij zich gewaardeerd voelen. Dan zie je hun zelfvertrouwen groeien. Wij zijn enorm enthousiast over wat we bereiken met deze jongeren.' Van de huidige stagiaires verwacht De Groot de helft een contract aan te kunnen bieden voor een leer-werkplek op mbo niveau-2.

pornoster

Ajay (17) zit op een muurtje op het schoolplein. Hij kreeg op zijn oude school mot' en meldde zich aan bij de AKA. Ajay (zwarte broek, witte bodywarmer, bling bling) wil later een eigen kledingzaak en loopt nu stage bij een dameskledingzaak. Hij ziet de AKA als zijn laatste kans op een toekomst, en weet ook waarom hier wel lukt wat in het verleden nooit lukte: Je wordt hier als een volwassene behandeld.'

Als je ze serieus neemt, slaat hun gedrag om', beaamt docente Jolande Cörvers. Ik kreeg bij de intake een jongen binnen die zei dat hij 'pornoster' wilde worden. 'Okee', zei ik, 'daarin valt veel geld te verdienen dus ik begrijp dat je dat wilt. Ga maar eens uitzoeken welke competenties je daar voor nodig hebt.' Die jongen viel bijna van zijn stoel: ik was de eerste die serieus inging op wat hij zei. Ik heb hem het hele jaar niet meer over seks gehoord!'

Volgend jaar moet het Procesmanagement aan de staatssecretaris een eerste advies uitbrengen over de AKA. Vooralsnog hebben wij de indicatie dat er zeer weinig leerlingen uitvallen', zegt Van Nieuwkerk. Maar ik kan het niet hard maken, want wij beschikken niet over eerlijke en scherpe cijfers. Voor een deel is dat laksheid van de ROC's.' Ter illustratie: op het Albeda College wordt iemand uitgeschreven als hij een opleiding verlaat. Hij telt dan als voortijdig schoolverlater. Schrijft hij zich vervolgens in voor een andere opleiding (op hetzelfde ROC of elders), dan is er geen koppeling naar zijn vertrek bij de oude studierichting. Een studieswitch levert dus ten onrechte een voortijdig schoolverlater op. Dit roept onmiddellijk de vraag op in hoeverre de landelijke cijfers over het aantal voortijdige schoolverlaters kloppen. Voor Van Nieuwkerk en Cras reden te meer om de ROC's flink onder druk te zetten om snel met correcte cijfers te komen.

    • Jacqueline Kuijpers