De vos beklaagt zich dat de kippen zo gemeen pikken

Het lijkt erop dat de president-commissaris van Ahold, René Dahan, een beetje uit de koers geraakt is. Vorige week was de aandeelhoudersvergadering, en daar kwamen de prestaties van bestuursvoorzitter Anders Moberg ter sprake. Die is een paar jaar geleden voor veel geld bij Ikea weggehaald om het zwaar gehavende Ahold weer op koers te krijgen. Het beloningspakket van Moberg zorgde toen voor veel ophef, maar dat werd gerechtvaardigd door de ernstige averij van het bedrijf, en de noodzaak daar de allerbeste vent voor in te huren. Hij kostte een paar centen, die Moberg, maar dan had je ook wat. Moberg zelf dikte dat toen nog een beetje aan door zichzelf in het openbaar voor 2006 vast te leggen op drie doelstellingen in omzetgroei, winstmarge en vermogensrendement. Het is nu 2006 en geen van de doelen zijn gehaald. Wat gebeurt er nu, was de vraag van de aandeelhouders. Treedt Moberg af of wordt hij weggestuurd, en hoe komt het dat zijn prestatiebonussen wel worden uitbetaald?

Ahold is een detailhandelsconcern. De oude Albert Heijn gebruikte vroeger de geuzennaam 'kruideniers'. Er zijn een paar dingen die een kruidenier goed moet kunnen. Onder andere scherp en verstandig inkopen, aantrekkelijk presenteren en letten op de houdbaarheidsdatum. De reacties van Dahan op de aandeelhoudersvragen gaven aan dat hij dat even niet zo duidelijk zag. Inkopen? De enige inkopen die een raad van commissarissen te doen heeft is het aanschaffen van bestuurders, en dat hebben ze met Moberg niet scherp gedaan. Hebben ze hem aantrekkelijk en presentabel in de schappen gezet? Ook dat had wel beter gekund. De doelen die Moberg zichzelf had gesteld waren niet gehaald, maar dat lag helemaal niet aan hem, zei Dahan. Er waren volgens hem 'wel tien redenen waarom het niet is gelukt'. Toch merkwaardig. Haal je voor de hoofdprijs een titaan van wereldformaat in huis die ook nog eens ongevraagd voor zichzelf de lat op een zichtbaar hoog niveau legt, en als het dan niet lukt, komt dat door externe omstandigheden? Dahan zet zijn ene unieke superaankoop als brekebeen in het schap, als een speelbal van omstandigheden in plaats van een Macher die ze naar zijn hand weet te zetten.

Je zou verwachten dat Moberg gepikeerd was dat hij zo als dure sul werd neergezet, maar hij deed er zelf nog een schepje bovenop. Sprekend over zijn gemiste doelstellingen wees hij op Aholds concurrenten die steeds agressiever' worden. Ach gut. Wie heeft het supermarktlandschap hier tot een bloedig slagveld gemaakt? Aholds vlaggenschipketen Albert Heijn toch zeker? De vos beklaagt zich dat de kippen zo gemeen pikken.

Iemand in de positie van Moberg moet niet het slachtoffer spelen, en Dahan mag daar geen ruimte voor bieden. Want wat gebeurt er als straks een regiomanager of een winkelketenbaas tegenvallende resultaten komt melden en daar geen tien maar misschien wel elf of twaalf redenen voor weet aan te voeren? Plus dat zijn concurrenten zo lelijk doen? Dat doen ze namelijk altijd, de naarlingen. Er ontstaat een cultuur van verdoezelen en goedpraten, of anders van twee maten en dubbele standaards. Als de hoogste baas bij zijn toezichthouder wegkomt met niet nagekomen afspraken, waarom moet de filiaalchef uit Veenendaal dan wel met de billen bloot als zijn omzet een week achterblijft?

De bepalers en bewakers van hoe er in een bedrijf gewerkt wordt, zitten bovenin, en hun invloed gaat via voorbeeldgedrag. Zo ontstaat een cultuur. Die gaat in de muren zitten en wordt een erfenis die zijn erflaters overleeft. In die erfenis zit bij Ahold een dreigend motiefje dat door het René-en-Anders-duet heen speelt. Want was het niet Dahans voorganger, De Ruiter, die in november 2002 Mobergs voorganger Van der Hoeven nadrukkelijk heilig verklaarde nadat deze tot tweemaal toe met een winstwaarschuwing had moeten komen? Hij bood wel aan op te stappen, maar De Ruiter moest daar niets van hebben: 'Kritiek op Van der Hoeven is zo'n gezeik, Cees doet het goed.' Hij wilde 'een heel duidelijk statement afgeven' en ging zonder precies te weten wat er aan de hand was vierkant achter zijn bestuursvoorzitter staan. Wat hij zei is bekend; maar de onderliggende boodschap was 'onder druk verklaren wij de buitenwereld voor gek en keren wij ons naar binnen. Klakkeloze groepssolidariteit is belangrijker dan feitenkennis. En commissarissen kwispelen achter bestuurders aan, niet andersom.'

Ahold had toen geen speelruimte. Dat is nu anders. Daarom is ook nu de gelegenheid, deze muurschimmel in de bedrijfscultuur aan te pakken. Transparantie en verantwoording - voor medewerkers, klanten en aandeelhouders van Ahold zijn dit minimumeisen. Het bedrijf erkent dat, op papier: een van de kernwaarden is in goed Nederlands 'Integrity always'. De bestuurlijke en toezichthoudende top heeft dat te bevestigen en erin voor te gaan. Dus moet Dahan duidelijk maken dat hij en zijn collega-commissarissen Moberg niet excuseerbaar vinden maar voortreffelijk, en waarom. Met welke grote daden heeft hij zijn hoge prijs waargemaakt? Dat vereist goed en nuchter naar de feiten kijken en nauwkeurig boekhouden - precies waar het in een detailhandelsbedrijf van hoog tot laag om draait. De sommetjes moeten kloppen, en niet volgende week maar vandaag. De versafdelingmanager die op zaterdagmiddag niet wil zien dat de tomaten moeten worden afgeprijsd, heeft maandagochtend een groter probleem. Want wat meer kost dan het waard is, gaat rotten. Alleen olie in de grond wordt duurder als je het laat zitten, maar dat is hier niet het geval. Dat is voor Dahan misschien nog een beetje wennen. Hij komt bij ExxonMobil vandaan.

Er zitten niet alleen dreigende, maar ook waardevolle dingen in Aholds culturele erfenis. Voor het oude Ahold-hoofdkantoor in Zaandam stond een beeld van een huisvrouw met een boodschappentas, een geschenk van Albert Heijn bij zijn vertrek als bestuursvoorzitter. Bestuurders, managers en medewerkers die daar uit het raam keken, zagen dat, en dat was heilzaam. 'Opdat wij niet vergeten voor wie wij werken', stond er op de sokkel. Het hoofdkantoor is intussen verplaatst naar Amsterdam, dichter bij de bankiers en verder van de pelmolens en de pakhuizen van weleer. Het besluit voor de verhuizing is genomen toen ze bij Ahold bezig waren met de carrièreswitch van kruideniers naar financiële boekaniers. Maar het beeld is meegegaan. Opdat zij niet vergeten. Of het zich weer herinneren.

    • Johan Schaberg