Zoek de dogma’s

Sam Harris: The End of Faith. Religion, terror and the future of reason. Free Press, 336 blz. €17,50

Een moslim-fundamentalist is iemand die gelooft dat de koran heilig is en dat dit boek daadwerkelijk door Allah aan Mohammed is geopenbaard, aldus Sam Harris in The End of Faith. Lezers zullen daar niet van opkijken. Maar Sam Harris doet meer dan her en der een atheïstisch deurtje open duwen. De aan de Stanford University, Californië afgestudeerde filosoof, die momenteel neurologisch onderzoek doet naar de basis van geloof en ongeloof, roept in zijn boek op tot actieve bestrijding van dogma’s van welke denominatie dan ook. Te lang, vindt hij, hebben ongelovigen deze strijd door een misplaatste vorm van beleefdheid jegens ‘gelovigen’ niet aangegaan.

We zwijgen beleefd wanneer iemand ons in de binnenlanden van Afrika vertelt dat aids wordt veroorzaakt door hekserij. Maar zodra die ziekte ons in ons eigen land bedreigt, laten we evidente onzin niet onbeantwoord. Geloof in hekserij, tovenarij, God, een hiernamaals of een Dag des Oordeels, is tot daar aan toe, maar kijk maar eens naar een George Bush, zegt Harris. Terwijl ontelbaar velen sterven aan aids, menen mensen als hij dat zij op grond van hun geloof tegen het gebruik van condooms mogen zijn.

Sta even stil bij het geloof dat je door een zelfmoordactie het ‘paradijs’ kan betreden. Of bij het geloof dat overspel zo verwerpelijk is, dat de overspelige mag worden gedood. Dit zijn voorbeelden van de ‘sociale kosten van geloof’ en die kosten zijn te hoog opgelopen om nog langer beleefd te blijven zwijgen, meent Harris.

Mensen ‘die overtuigingen koesteren waarvoor geen bewijzen bestaan’ horen volgens hem thuis in de marge van de samenleving, en niet, zoals Bush ‘op de zetels van de macht’. Nieuwsjournaals laten echter dagelijks zien dat op die zetels van de macht overal ter wereld gelovigen zitten die de wereld in brand blijven steken met hun ‘slechte ideeën’. Voor het eerst in de geschiedenis hebben we te maken met religieuze regimes die beschikken over massavernietigingswapens.

Moeten we geen onderscheid maken tussen fundamentalisten en gematigden? Volgens Harris is dat niet zinvol. Ook gematigden weigeren de kerndogma’s van hun religie ter discussie te stellen, namelijk dat er een God bestaat en dat ook kenbaar is wat die God van ons wil.

De kern van religieus fundamentalisme en -terrorisme is religie zelf, aldus Harris. Religie, hoe gematigd ook beleden, is gebaseerd op even fantastische als onbewijsbare beweringen. Over al die beweringen hebben we te lang beleefd gezwegen.

    • Hans Moll