Jaren vijftig

In haar bespreking van Joshua Livestro`s De adem van grootheid (Boeken 19.05.06) claimt Elsbeth Etty dat haar visie op de jaren 50 van de vorige eeuw allesbepalend is. Ik was in dat decennium ook kind; chargeert mevrouw Etty de ene kant op, dan chargeer ik voor een helder contrast naar de andere kant.

In de jaren 50 was het maatschappelijk leven in Nederland strak gereguleerd. Dat was domweg noodzakelijk om de enorme economische schade van de Tweede Wereldoorlog te herstellen. De gezagsstructuren waren helder en duidelijk afgebakend, je wist als kind precies wat wel en wat niet mocht. Omdat je precies wist waar je aan toe was, had je optimale zekerheid. Iedere opvoedkundige kan vertellen dat zoiets goed is voor opgroeiende kinderen. Het uitbannen van twijfel en gezagsdiscussies genereerde veel warmte, die ik me dankbaar herinner.

Het schoolsysteem was destijds gevat in structuren die nog door Thorbecke waren bedacht: lagere school, (M)ULO, HBS, MMS en Gymnasium. In ruim honderd jaar beproefd en bijgeslepen, was hun niveau onveranderlijk hoog. Een HBS was een HBS, of die nu in Middelburg of in Winschoten stond. Je hoefde niet na te gaan of de directeur zijn leraren in de hand had: dat was gewoon zo, anders zou de man geen directeur zijn geworden. In de tweede helft van de jaren zestig kwam daar met de invoering van de Mammoetwet fors de klad in.

De relatieve materiële armoede uit de jaren vijftig trof alle Nederlanders, en gaf een warm saamhorigheidsgevoel. Ook ik heb met afdankertjes van mijn oudere broer gelopen, en was daar niet blij mee. Maar mijn moeder verklaarde overtuigend dat het `zonde` was om een nog goed kledingstuk bij het vuilnis te zetten. In mijn woonplaats Nijmegen liepen veel vrouwen tot diep in de jaren vijftig in kleding, die gemaakt was van parachute-zijde. In 1944 waren in de buurt Amerikaanse parachutisten geland, vandaar. De uitstekende zijde werd in noeste huisvlijt tot jurken, rokken en blouses gerecycled.

Een halve eeuw later beseffen we, dat onze ouders zijn gevormd in de economische crisis van de jaren dertig en de daaropvolgende verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Zij wilden met begrijpelijk idealisme een wereld opbouwen van rust, vrede en materiële welstand. En, ere wie ere toekomt, zij zijn daar goed in geslaagd. Hun kinderen, waaronder Elsbeth Etty en ikzelf, hebben daar onmiskenbaar van geprofiteerd. Onze ouders waren door hun vorming dermate gestempeld, dat er grote problemen kwamen toen hun kinderen in de jaren zestig volwassen werden. Hun kinderen, die in vrede en vrijheid waren opgegroeid. Die niet achterom keken, maar zich ongerust maakten over actuele problemen als de toenemende milieuvervuiling. Het veroorzaakte de roemruchte generatiekloof uit de jaren zestig.