Iedereen slachtoffer

‘Osiris’, 2006 (potlood/muggen/ bloed, 30x23 cm)

Beeldend kunstenaar David Haines (Nottingham, 1969) maakt lieflijke potloodtekeningen, maar hij doet ze geweld aan. Dat zit zo.

Haines tekent jongens, pubers: chagrijnig gefronste gezichten, grote spijkerbroeken, gympen, petjes. Ze liggen achterover op de grond en ontdoen zich van een schoen, ze zitten in de bioscoop en kijken achterom. Haines tekent ze uiterst precies en levensecht na; de ranzige bijsmaak die je meent te proeven wordt gesmoord in de fijne potloodlijntjes.

Maar dan komt er een mug langs, of twee. Haines mept hem dood, midden op de tekening. De jongens raken besmeurd met kadavertjes en met vlekken knalrood muggenbloed. ‘Potlood/ muggen/ bloed’, luidt de materiaalaanduiding bij zo’n tekening.

Een tweede reeks, met travestiet Venus in de hoofdrol – onderjurk, borsthaar, grote sandalen, slechte pruik – is op een andere manier aangetast: Venus krijgt steeds een dot uitgekauwde kauwgom in het gezicht geplet. ‘Potlood/ kauwgum’. Venus blijft zo anoniem; wie links en rechts van het rubber kijkt, ziet dat Haines niet eens aanstalten heeft gemaakt om haar ogen of een neus te geven. Toch ontroert ze, met die bobbel in haar damesslip en die schonkige, in pantykousen gestoken mannenbenen.

De jongens en Venus ontmoeten elkaar op The Capture of Venus, de grootste tekening op de expositie met recent werk van Haines die tot eind juni te zien is in de Amsterdamse Upstream Gallery. Venus ligt op haar rug, haar polsen zijn met touw aan een soort hijskraan vastgebonden. Eén jongen heeft zijn gymschoen dreigend tussen haar jarretels gezet. Drie anderen staan iets verder weg, in een halve cirkel. Hulp zal er hier niet komen.

Maar ook deze jongens zijn op één na allemaal getooid met kauwgommaskers, net als Venus; de tekenaar vergeeft ze, lijkt het, door jagers en prooi slachtoffers van hetzelfde stomme ongeluk te maken.

Beneden in de kelder draaien vijf korte video’s van Haines, begeleid door zijn eigen muziek – zachtaardige folk, maar weer met een twist. Meest geslaagd is Pak Doner Halal, waarin Haines met zachte stem amateuristische beelden van een snackbar en zijn klanten bezingt. De eigenaar schrobt zijn stoepje, een man stapt van zijn fiets. We zien het, Haines zingt het, alles klopt, maar mede door de tekeningen boven kruipt de suspense vanzelf binnen. Je verwacht elk moment gevaar.

David Haines, t/m 30/6 in Upstream Gallery, Kromme Waal 11, Amsterdam. Open wo-za 12-18u. Inl. 020-4284284, www@upstreamgallery.nl.

    • Sandra Heerma van Voss