Het mysterie Huppert

Sinds gisteren is Isabelle Huppert te zien in het Kammerspiel Gabrielle.

Ook in deze film leeft haar personage geïsoleerd achter zelf opgetrokken muren.

Isabelle Huppert maakt als meedogenloze rechter korte metten met corrupte zakenlieden in ‘Livresse du pouvoir’, in juni in de bioscoop.

Of een acteur nu een schurk of een engel speelt, ze willen bijna allemaal de bewonderende blik van de kijker over zich heen voelen glijden. Zo niet Isabelle Huppert. De Franse actrice uit onder andere La pianiste en Gabrielle, die gisteren in première ging, heeft rond haar personages vaak een muur opgetrokken die de nieuwsgierige kijker dwingt om zijn nek verder uit te strekken.

Gemakkelijk wordt het ons niet gemaakt om een glimp van haar zielenroerselen op te vangen. En dat is precies de bedoeling van Huppert (Parijs, 1953), die in een goede film geen antwoord maar een vraagteken ziet.

De kaken stijf op elkaar, met een streepjesmond ertussen en emotieloze ogen erboven: het zijn geen handelsmerken waar veel acteurs voor zouden willen tekenen. Filmhistoricus David Thomson typeerde haar als ‘bleek en verstijfd’. Huppert is er groot mee geworden. De in 1972 gedebuteerde actrice werkte met Jean-Luc Godard, Claude Chabrol, Alain Robbe-Grillet en François Ozon, maar ook met buitenlandse regisseurs als Hal Hartley, Samuel Fuller, de gebroeders Taviani, Curtis Hanson en Otto Preminger.

„Acteren, dat is jezelf terugtrekken, niet jezelf vergroten”, zei ze in 2004 tegen Elle. „Zo ontstaat er een leegte die kan worden opgevuld met woorden en gebaren. Ik denk aan niets. Ik ben er niet, ik heb mezelf afgesneden van de wereld.”

Ook haar personages zijn vaak geïsoleerd, meestal vrijwillig of door eigen toedoen. In het Kammerspiel Gabrielle zegt ze tegen haar echtgenoot, met wie ze al jarenlang een ijzige relatie onderhoudt: „We zijn alleen, zie je dat dan niet?”

De muur die ze heeft opgetrokken blijkt vooral een uitstekende schuilplaats voor neuroses. In het musical-moordmysterie 8 femmes (2002) speelt ze een zenuwpees die de familie vanachter haar hoornen bril terroriseert.

Niet zonder knipoog overigens, waardoor de humorloosheid waar Huppert wel eens van wordt beschuldigd heus uitzonderingen kent. Hoewel ze eind juni gewoon weer is te zien als meedogenloze rechter in L’ivresse du pouvoir van Claude Chabrol, waarin ze korte metten maakt met corrupte zakenlieden.

Een van haar huiveringwekkendste rollen is de masochistische pianolerares in Michael Haneke’s La pianiste (2001), gebaseerd op de roman van Nobelprijswinnaar Elfriede Jelinek. De zelfmutilatie en seksuele machtsspelletjes voert ze zo stoïcijns uit, dat het koudefront ook je eigen hart bereikt.

Ook in ouder werk houden haar personages er een behoorlijk moeizame liefdesrelatie op na, niet zelden vergezeld van verkrampte seks. In Loulou (1980) ontsnapt ze aan haar verstikkende huwelijk door een stormachtige affaire met vagebond Gérard Depardieu aan te gaan die eindigt in abortus.

In La dentellière (1977) begint een gereserveerde kapster een relatie met een jonge intellectueel, die nooit tot haar weet door te dringen. In La cérémonie (1995) onderhoudt ze een samenzweerderige, bijna ziekelijke vriendschap met een dienstmeid, vol met onderdrukte seksuele gevoelens.

En in Hal Hartley’s Amateur (1994) speelt ze een voormalige non, die nog maagd is en pornografische verhalen schrijft terwijl ze op de ware wacht. In haar eerste bekroonde film Violette Nozière (1978, prijs beste actrice in Cannes) heeft ze als tiener een radicale oplossing voor al haar problemen gevonden: ze vermoordt haar ouders.

Het mysterie Huppert zal nooit worden doorgrond, en dat is maar goed ook. Juist omdat ze zichzelf niet prijsgeeft, word je zo door haar in beslag genomen. Naar de motieven van haar personages kun je alleen maar gissen.

Huppert daagt dan ook al die mensen uit die zich ongemakkelijk voelen in de omgeving van iemand waar ze geen hoogte van kunnen krijgen.

Ze laat van alles te raden over. „Ik voel nooit sympathie voor mijn personages, ik speel ze gewoon zoals ze zijn.” Huppert heeft daarbij de touwtjes in handen. Ze verleidt, zuigt en spuugt uit.

film

Gabrielle.

Regie: Patrice Chéreau.

Met Isabelle Huppert, Pascal Greggory.

In: Cinecenter, Amsterdam; Filmhuis, Den Haag: Lantaren/Venster, Rotterdam.

    • Mariska Graveland