Het leven vóór en na de octopus

Jim Lynch Foto uitgeverij Contact

Jim Lynch: The Highest Tide. Bloomsbury, 247 blz. €19,90

Jim Lynch: Hoogtij. Vertaald door Peter Abelsen. Contact, 271 blz. €17,90

Een dertienjarige vol intuïtieve wijsheid, de natuur die ook boordevol verborgen wijsheid zit, een kleine gemoedelijke gemeenschap en natuurlijk de grote boze buitenwereld. Ziedaar de ingrediënten van Jim Lynch’ debuutroman The Highest Tide. Inderdaad, een redelijk voorspelbare coming of age-roman die het vooral moet hebben van die ene bijzonderheid: het waterleven in de ondiepe, mangrove-achtige baai van Puget Sound, Washington, aan de Amerikaanse noordwestkust.

Lynch’ hoofdpersoon, Miles O’Malley, weet alles van krabben, mosselen en algen. Zijn held is geen popster of voetballer, maar de zeebiologe en milieuactiviste avant-la-lettre Rachel Carson (1907-1964), die in de Verenigde Staten bekend werd door haar lyrische boeken over het leven onder water. Miles lijdt aan slapeloosheid en speurt ’s nachts de baai af, op zoek naar schelpdieren die hij aan restauranthouders kan verkopen. De vondst van een reusachtige octopus zet de reeks veranderingen in gang die Miles’ volwassenheid zullen inluiden.

Miles kan lange passages Carson letterlijk citeren. Zijn levendige belangstelling, intelligentie en opmerkingsgave heeft hij bepaald niet van zijn ouders, twee interesseloze figuren die zelfs de energie niet kunnen opbrengen om uit elkaar te gaan. Zijn vriendje Phelps houdt zich bezig met meisjes en luchtgitaarspelen. Alleen rechter Stegner en zijn dochter, de achttienjarige Angie op wie Miles hopeloos verliefd is, verstaan zich met hem op niveau.

Niet dat dit alles Miles erg van zijn stuk brengt, wat heet, hij bezit een innerlijke balans die alleen een volwassene aan een dertienjarige kan toeschrijven. Over seks is Miles weliswaar onzeker, maar verder brengt niets hem werkelijk aan het twijfelen. En dat terwijl Jim Lynch nogal wat op Miles afstuurt.

Tijdens zo’n typisch literaire zomer waarna nooit meer iets hetzelfde zal zijn, spoelen er miraculeuze diepzeedieren, Chinese krabben, Japanse uithangborden en hockeyhandschoenen aan in de baai. Er is een aardbeving en Angie probeert zelfmoord te plegen. Florence, de oude vrouw voor wie Miles zorgt (hij haalt haar van de wc en geeft ook geen krimp als zij onder het eten haar kunstgebit uithoest) gaat hard achteruit, maar Miles kan het aan. Miles weet vaak wat mensen werkelijk willen zeggen, zelfs als ze hun mond houden. En o ja, hij redt ook nog een hond en een vriendje uit drijfzand.

Lynch schrijft trefzeker en heeft een gemoedelijke, soms poëtische toon. Hij is op zijn best wanneer hij Miles college laat geven over zeebiologie. Kwallen, octopussen en algen zijn als vanzelfsprekend personages in dit boek, en inderdaad, ook de lezer verwondert zich over de vraag hoe de Californische korenaarvis (Engels: grunion, Latijn: leuresthes tenuis) weet dat de golven hoog genoeg zullen zijn om tot actie over te gaan. De korenaarvis is de enige vis die paart bij hoogtij en zich vervolgens laat aanspoelen om op het strand eitjes te leggen.

Maar de onderwaterwonderen alleen zijn Lynch niet genoeg. Hij heeft ook nog iets te zeggen over de moderne tijd. Vandaar dat hij het stille water Miles een media-hype laat worden, een kinderprofeet die de kijkers bijbrengt dat ‘de oceaan ons iets wil vertellen.’ Lynch haalt er een New Age-achtige sekte en landelijke kranten bij, maar hoe erg het ook gesteld is met de Amerikaanse media, dit deel van zijn boek is ongeloofwaardig en slecht uitgewerkt. Bovendien hadden we het al begrepen. The Highest Tide wil behalve een volwassenwordings-roman ook een parabel zijn over diepte en oppervlakkigheid, over lawaaiige communicatie die enkel exploitatie tot doel heeft, versus zorgvuldige waarneming zonder oordeel. Die heeft ware communicatie tot gevolg, met oog voor de onderlinge afhankelijkheid van mens, alg en zee.

Wat de oceaan ons wil zeggen, kan Lynch met andere woorden onvoldoende voor zich houden. Alles in zee is in balans, tot de mens zich ermee gaat bemoeien. Alles in zee verandert en blijft toch hetzelfde. Moeten we de parallel met de volwassenwording van Miles nog trekken?

Uitgeverij Lemniscaat bracht pakweg 25 jaar geleden een toen vernieuwende serie volwassen romans voor en over jongeren uit, over zaken als zelfmoord, homoseksualiteit en jeugdcriminaliteit. Miles O’Malley had mooi tussen die eenzame, intelligente Lemniscaat-tieners en hun o zo niet-begrijpende omgevingen gepast. Je als lezer met zo’n slimkees te vereenzelvigen is zalig, maar dat maakt hem nog niet tot een interessante hoofdpersoon. Juist integendeel. The Highest Tide is een lief en vriendelijk boek. Maar het wereldbeeld dat erin besloten ligt, is zo overzichtelijk als dat van menige tiener.

    • Maartje Somers