Van internetprofeet tot waarschuwer

De oprichter van Xs4all waarschuwt voor de controle die de Nederlandse overheid heeft over haar burgers.

‘En niemand luistert.’

We zien Rop Gonggrijp langgeleden, in de aflevering van de reeks Profiel die aan hem is gewijd. Hij zit aan tafel in een tv-talkshow. Jong. Nog heel jong. Haar voorbij zijn schouders. Verlegen en brutaal – onweerstaanbare combinatie. Hij demonstreert een zelfgebouwd kastje: piep ermee in de hoorn in een Amerikaanse telefooncel en je kunt gratis bellen. Hoe hij aan de informatie komt? Gewoon, uit de bieb van de PTT. Het publiek lacht om die dekselse jongen.

We zien Rop Gonggrijp nu, in datzelfde Profiel. Kalend, ernstig, maar nog altijd een jongen, en dat verbaast, want er is veel gebeurd. Hij was mede-oprichter van de idealistische internetprovider Xs4all. Dat bedrijf verkocht hij lucratief, net als vervolgens zijn computerbeveiligingsbedrijf Itsx. Inmiddels is hij eigenaar van een fabriekje dat de ‘cryptofoon’ maakt, een telefoon die niet kan worden afgeluisterd.

De Gonggrijp van nu schetst de mateloze controle die de Nederlandse overheid heeft over haar burgers, met dank aan recente wetgeving en aan de nieuwe technologie die zo langzamerhand zo nieuw niet meer is. Programmamaker Gijs Groenteman vraagt: „Is dit de infrastructuur voor een totalitaire staat?” „Ja”, antwoordt Gonggrijp.

De activist annex hacker van het eerste uur werd een ziener, laat Groentemans film zien. Die ziener voorspelde de macht en mogelijkheden van internet. Hij kreeg gelijk en werd gebombardeerd tot internet-evangelist. Uit de evangelist, die de democratisering van de media predikte, is de waarschuwer voortgekomen.

Gijs Groenteman: „En niemand luistert. Zo gaat dat met waarschuwers.”

Gonggrijp: „Maar ik waarschuwde al in 1989, in het tijdschrift Hack-Tic, maar niemand wilde dat horen. De media kwamen voor een verhaal over de ontwikkeling van de computer. Dan vroeg zo’n journalist bezorgd: hoe lang zit je nou per dag achter zo’n ding? De echte gevaren vonden ze te abstract. Doodmoe werd ik daarvan.”

In een gesprek naar aanleiding van deze film zegt Gonggrijp het andermaal: „Privacy is gisteren. Een toekomstige politiestaat heeft niets meer nodig. In Nederland wordt meer afgeluisterd dan waar ook ter wereld, als aftap-land loopt het voorop. Nee, nu geeft dat nog niet, nu is er nog geen misbruik. Maar wat, als de staat iets wil wat wij niet willen? De leden van een verzetsbeweging zoals in de Tweede Wereldoorlog zouden via een analyse van websurfgedrag, telefoon- en e-mailtaps ogenblikkelijk worden getraceerd en opgehaald. Nee, ik ben niet paranoïde, ik analyseer gewoon wat er gebeurt.”

Groenteman brengt Gonggrijps zoontjes in beeld. Ze giechelen. Hun vader wil nooit toegeven dat Sinterklaas niet bestaat, zeggen ze. Dat lijkt symbolisch voor zijn overtuigd open houding tegenover technologie en internet, terwijl hij zich anderzijds principieel zorgen maakt over beveiliging.

Gonggrijp: „Dat moet je toch iets ruimer bekijken.” Groenteman: „Ik zie geen tegenspraak. Het gaat gewoon samen.”

De mooiste scènes in de film spelen zich af onder een Amsterdams metrostation. Dankzij een sleutel ‘die overal op past’ heeft Gonggrijp toegang tot een curieus labyrint van atoomschuilkelders. Voor het eerst zien we hem vrolijk. Hij leidde al vele vrienden rond, en nu dus de filmploeg. Is die sleutel gestolen? „Hij viel in mijn hand”, zegt Gonggrijp. O ja? Groenteman: „Die sleutel is niet gepikt, die is geregeld, verder vragen hoort niet. Rop is een hacker. Zodra er verboden toegang staat, probeert hij altijd binnen te komen. Niet om in te breken, niet om iets stuk te maken. Alleen om te bewijzen dat het kan.”

Kijk op tv naar Rop Gonggrijp: Iedereen op internet.Vanavond, Ned. 1 om 22.45 uur

    • Joyce Roodnat