Scheuring in de partij? De VVD is opwindend VVD’ers: asielbeleid is nauwelijks nog een issue

VVD-leden kunnen tot morgen stemmen op een kandidaat-lijsttrekker. De campagne voor het leiderschap was scherp. Wat vinden VVD-leden nu van hun partij? Een rondgang.

VVD-leden luisterden gisteren in een café in Haarlem naar kandidaat-lijsttrekker Rita Verdonk. Foto Bas Czerwinski 23-05-2006, HAARLEM. VVD LEDEN TIJDENS POLITIEK CAFE VAN DE VVD MET ALS SPREKER RITA VERDONK. FOTO BAS CZERWINSKI Czwerwinksi, Bas

Trots zijn ze op hun partij. Het is fantastisch, opwindend, dat de VVD zijn leider op zo’n open manier kiest. Typisch liberaal. En het geeft gratis publiciteit. Maar helemaal zorgeloos zijn ze niet. Volgens sommige VVD-leden „dreigt de partij gespleten te worden”. De meesten willen daar niets van weten. Maar „verwarrend en emotioneel” was het wel. De strijd tussen Mark Rutte en Rita Verdonk is voor veel partijleden wel érg scherp gevoerd.

Vóór vier uur morgenochtend moeten de leden hun stem hebben uitgebracht op de door hen gewenste nieuwe lijsttrekker van de VVD. Het is voor het eerst dat ze hun eigen partijleider mogen kiezen. Op 31 mei is de uitslag bekend, bijna 70 procent van de leden heeft al gestemd. Vlak voor het sluiten van stembussen maakte NRC Handelsblad een rondgang langs VVD-leden in Nederland. Wat vinden zij van de kandidaten en hun strijd? En hoe denken zij over hun partij?

Peilingen onder VVD-stemmers wijzen erop dat beide kandidaten elkaar in aanhang weinig ontlopen. Van de 22, vooral actieve, VVD-leden die deze krant sprak zeiden er vier op Rita Verdonk, thans minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie, te (zullen) stemmen. De rest is voor Mark Rutte, staatssecretaris van Onderwijs. Sommige VVD’ers denken dat vooral het partijkader voor Rutte is. Simona Maassen, raadslid voor de VVD in Maastricht: „Rutte is de kandidaat van de partijtop, die vrij exclusief in Den Haag zit en deels is vervreemd van de achterban.” Zelf stemt ze op Verdonk. „Het zijn de leden die je nooit ziet, die Verdonk mee zullen sleuren”, denkt Rutte-stemmer Halbe Zijlstra, VVD-fractievoorzitter in Utrecht.

De Rutte-stemmers – en daar zitten ‘gewone’ leden tussen – roemen zijn „eruditie”, noemen hem een „bruggenbouwer” en denken dat hij het straks bij de Tweede-Kamerverkiezingen de beste kans maakt tegen Wouter Bos. Een stem op Rutte is vaak een stem tegen Verdonk. Zijlstra twijfelt of ze wel een „echte liberaal” is. „Een echte liberaal verschuilt zich niet achter regels, die neemt verantwoordelijk voor zijn keuzes.” Ronald Scheer vindt Verdonk te ‘Fortuynistisch’. „Daar hou ik niet van. Liberaal staat voor mij gelijk aan tolerant.” Anderen denken dat ze de VVD niet goed genoeg kent, en dus niet in staat is de partij te leiden.

De duidelijkheid en daadkracht van Verdonk leidt voor deze leden te vaak tot drammerigheid en doofheid. Cor van der Meulen (36) VVD-lid in Leeuwarden, ziet in Verdonk zelfs een gevaar: „Voor haar en voor de VVD is het het beste wanneer ze zich afsplitst. Verdonk is een splijtzwam.”

Hoe groot is het gevaar voor een verscheurde VVD? Het zou Jan Heijman, lid in Den Haag, „niets verbazen als Verdonk, als ze verliest, een partij opricht”. Hij hoort daar al „her en der gefluister over”. Hij is niet de enige die op een dreigende scheuring zinspeelt. Sommige VVD’ers horen over een „bijltjesdag” voor de critici van Verdonk, mocht zij winnen. [Vervolg VVD: pagina 3]

VVD

VVD’ers: asielbeleid is nauwelijks nog een issue

Michel van Wijk, onderwijzer uit Nijmegen, wil niets weten van een scheuring in de VVD. „Verdonk polariseert en verdedigt een extreem gedachtengoed”, zegt hij, maar het zal de partij niet schaden. Hij vertolkt de mening van veel Rutte-stemmers.

De strijd tussen Rutte en Verdonk legt bloot dat het al tijden rommelt binnen de partij, zeggen sommige geïnterviewden. „De VVD kent de laatste jaren heel veel intermenselijke conflicten. Te veel mensen zijn niet in staat met elkaar in gesprek te komen”, denkt Jan Heijman. „We zouden de twintig belangrijkste ruziezoekers in een kamer moeten zetten met de deur dicht en kijken of ze eruit komen.”

De felle discussies binnen de VVD laten juist zien hoeveel lef de partij heeft, vindt Danielle van den Broek, VVD-raadslid in Utrecht. „Ik ben erg trots, dit is de reden dat politieke partijen bestaan, de meeste mensen lijken dat totaal vergeten te zijn.” Dat de partij er onder zou lijden, lacht ze weg. „Over Hans Wiegel hebben we ook eindeloze discussies gevoerd, die waren echt niet altijd positief. Het hoort erbij.”

Als de lijsttrekker eenmaal gekozen is, zullen de VVD’ers die elkaar nu bevechten, de „rijen sluiten”, hopen en denken de leden. En de heftige strijd heeft ook voordelen. Leden wijzen ook op de peilingen, de VVD doet het goed. „De VVD is nog nooit zoveel in het nieuws geweest als nu. Ik ben geen deskundige, maar volgens mij is het altijd beter dat ze over je praten dan dat ze je doodzwijgen”, zegt Frans Beishuizen, VVD’er in Amsterdam.

De goede peilingen, denken ook Rutte-stemmers, komen voornamelijk door Rita Verdonk. Wat zij zegt spreekt veel Nederlanders aan. „Met Rita haal je een betere verkiezingsuitslag maar de vraag is of je blij moet zijn met die Wilders- en Pastors-stemmen” zegt Chris van den Bos, fractievoorzitter in Winterswijk.

De commotie binnen de VVD rond het Nederlanderschap van partijlid Ayaan Hirsi Ali was misschien vervelend –of onfris, zoals één VVD’er het noemt – maar lijkt bij het stemmen geen grote rol te hebben gespeeld. Het heeft veel Rutte-stemmers bevestigd in hun twijfels over Verdonk. Gert Datema uit Niekerk vond Verdonk „te rechtlijnig en te kort door de bocht”. „Ik hou van daadkracht, maar sommige mensen slaan door en denken dat ze de wijsheid in pacht hebben.”

Roel Popma, wijnhandelaar in Staphorst, vond het optreden van Verdonk „niet slim”. Toch is hij blij dat hij op haar gestemd heeft: „Het zou waanzin zijn als mijn mening hierdoor verandert.”

Twee geïnterviewden stapten als gevolg van de affaire over op een andere kandidaat. Gerrit Welmer wilde op Rutte stemmen, maar Verdonk won zijn sympathie. „Ze handhaaft gewoon een regel, al is het ook iets te kort door de bocht.” Het omgekeerde gebeurde met Ria Buis, VVD-fractievoorzitter in Best, Zij vond Verdonk niet zorgvuldig genoeg, te overmoedig.

Rita Verdonk is standvastiger, een betere leider, straalt meer autoriteit uit. Ze is een kandidaat van de leden, niet van de partijtop. Dat zeggen de leden die op Verdonk stemmen. Ze vinden Rutte ook wel goed – al heeft hij misschien wat weinig ervaring – maar Verdonk weet meer vertrouwen te wekken. „Als Rutte het op moet nemen tegen Wouter Bos, legt hij het af”, zeg Popma.

En de derde kandidaat, Kamerlid Jelleke Veenendaal? Over haar heeft niemand het. Ze lijkt vergeten, de geïnterviewden hebben het meestal over twee kandidaten. Als ze het al zelf merken, volgt er een snelle, lacherige correctie.

Wie het ook mag worden, over welke kant de VVD met haar nieuwe leider op moet zijn de geïnterviewden het behoorlijk eens. Om te beginnen moeten er minder regels komen. „Al die regels en wetjes irriteren met mateloos”, zegt horeca-ondernemer Hans Langenkamp uit Zwolle. Het is iets dat de partij zich mag aantrekken, vindt Jan Heijman: „Er is heel veel beleid gemaakt dat niet of gebrekkig is uitgevoerd. De VVD zit al sinds 1994 in het kabinet, en heeft dat niet voorkomen.” De meeste geïnterviewden willen meer aandacht voor onderwijs, lastenverlichting van de middenstand, infrastructuur. Want de volgende verkiezingen zullen over de economie gaan, denken ze.

Veiligheid, migratie en integratie. Het zijn belangrijke thema’s, maar voor de meesten niet dé thema’s voor de volgende verkiezingen. Gert-Jaap van Ulzen vindt „het vreemdelingenbeleid nauwelijks nog een issue”. Halbe Zijlstra: „Ik heb het idee dat Verdonk en haar aanhangers bezig zijn de vorige verkiezingen te winnen.” Maar als uit peilingen blijkt dat Verdonk toch veel aanhang heeft, vergissen de leden zich dan niet in de prioriteiten van de partij? Dan moet het partijkader zich wel „achter de oren krabben”, denkt Zijlstra. „Misschien willen de leden eigenlijk een andere partij.”

Met bijdragen van Tom Kreling, Karin de Mik, Martin Steenbeeke en Guido de Vries.

    • Derk Stokmans