Cassavetes (2)

Opening Night, de toneelbewerking van de gelijknamige film van John Cassavetes, had ik overgeslagen. Liever hield ik de herinnering aan die mooie film ongeschonden.

Maar de bijeenkomst met de Cassavetes-kenner Ray Carney, die ik gisteren beschreef, trok me over de streep. Carney was enthousiast over de bewerking door Toneelgroep Amsterdam en NTGent, hij vond het een zeldzaam goede benadering van de film. Hij praatte er zó begeesterd over met regisseur Ivo van Hove dat ik de volgende dag meteen een kaartje kocht. Het stuk bleek in de Amsterdamse Stadsschouwburg goed te lopen, want ik kon alleen nog in de nok een plaats krijgen.

Met toneel heb ik een haat-liefde verhouding. Ik val erbij in slaap – deze kritische toestand kan al na een halfuurtje intreden – of ik schuif naar het puntje van mijn stoel. Nu gebeurde gelukkig het laatste, wat trouwens nogal vermoeiend was, want het stuk duurt 2,5 uur zonder pauze. Het was wat je in recensentenjargon ‘een overrompelende ervaring’ noemt.

Van Hove heeft breed uitgepakt met een enscenering waarmee hij het publiek simultaan in twee verschillende zalen bespeelt, met videoschermen boven het toneel waarop je de spelers voortdurend close kunt zien, en met ondersteunende muziek van Neil Young, net als Cassavetes een idool van Van Hove. Het gevolg was dat er op het toneel altijd wel iets gebeurde dat je aandacht vasthield.

Van Hove heeft zelf de film niet gezien, niet willen zien, omdat hij niet te veel beïnvloed wilde worden. Wel heeft hij allerlei versies van het filmscript grondig gelezen. Hij blijft in zijn versie dicht bij de teksten van Cassavetes, maar hij heeft zich ook vrijheden veroorloofd. Zo is ‘zijn’ einde optimistischer dan dat van Cassavetes, zou je kunnen zeggen.

Opening Night gaat over de midlifecrisis van een actrice, Myrtle, voortreffelijk gespeeld door respectievelijk Gena Rowlands (film) en Elsie de Brauw (toneel). Zij moet in een toneelstuk een oudere vrouw spelen, maar ze heeft een grote afkeer van die vrouw, die in haar ogen de ouderdom te gelaten aanvaardt. Ze moet eerst door een diepe crisis om tóch die rol aan te kunnen.

Met de beelden van de opvoering eindigt zo ongeveer de film van Cassavetes. Maar Van Hove heeft het einde uitgebreid, waarbij Myrtle en haar tegenspeler, tevens haar ex-man, elkaar na afloop omhelzen op de tonen van Neil Youngs evergreen Heart Of Gold. De traantjes komen ongetwijfeld goed los in de schouwburgen, maar zou Cassavetes het met dit slot eens zijn geweest?

Carney vermoedde dat hij het ‘slightly too sweet’ zou hebben gevonden, waarop Van Hove antwoordde: „Het is niet zozeer sweet, het gaat om een complexe verhouding waarvan aan de basis bij deze mensen liefde zit. Als je dat sweet noemt – akkoord.”

Ik had zelf geen enkel bezwaar. Grijp uw tobbende partner bij het middel, omhels haar of hem, en neurie samen met Neil Young:

You keep me searching

for a heart of gold

And I’m getting old

U zult zien dat het werkt. En daar gaat het toch om, zowel op het toneel als in het gewone leven?

    • Frits Abrahams