Ai, wat ziet Frans Vlaanderen er arm uit

Leeg en zonder identiteit is het land waarheen Bruno Dumont zijn acteurs ten oorlog voert en hij probeert het niet mooi te filmen. De soldaten zijn lelijke jongens. ,,Weet je waar je heen gaat?” „Geen idee.”

'Flandres' van Bruno Dumont: stof en gruis, de herinneringen zullen ze nooit meer van zich afschudden An undated publicity photo shows the scene from the film Flandres by French director Bruno Dumont. The film is one of 20 films in competition at the 59th International Film Festival in Cannes, which begins on May 17, 2006. NO SALES NO ARCHIVE REUTERS/Handout REUTERS

Na een week van schijnbewegingen in het hoofdprogramma, zijn de laatste dagen in Cannes een paar doffe dreunen uitgedeeld. De films van Bruno Dumont en Alejandro González Iñárittu beukten met volle kracht op de toeschouwers in en die beloonden de Belg en de Mexicaan met groot applaus.

Drumonts Flandres ruikt naar het aardse proza van Hugo Claus, vooral diens roman De Geruchten. Een goor boerenerf, een simpele boer, een wat achterlijk meisje dat zich af en toe als een rund laat nemen zonder daar enig plezier aan te beleven en de wind die door de takken graait en de ijzeren hekken tegen de stijlen slaat. Het is Frans Vlaanderen en, ai, wat is het arm als Drumont ernaar kijkt.

Drumont stuurt zijn drie mannelijke hoofdrolspelers ten oorlog. „Weet je waar je heen gaat”, vraagt een vriend aan André. Geen idee. Het land waar hij en zijn vrienden uiteindelijk terechtkomen heeft geen identiteit. Het is leeg als de woestijn in Sam Mendes’ Jarhead, maar Drumont doet geen poging het er oogverblindend mooi uit te laten zien.

Stof en gruis en de jongens die er met hun kogelvrije vesten en automatische wapens doorheen lopen zijn al even lelijk. Als ze op een positie van sluipschutters aflopen, huilt de overste. We weten niet waarom hij huilt en zullen het ook nooit weten, want een seconde later wordt hij getroffen door een granaat.

Dat is typisch Drumont, wiens La vie de Jésus uit 1997 hem een faam bezorgde die hij sindsdien niet meer heeft geëvenaard. Hij zoekt niet te begrijpen wat zijn personages drijft – dat weten ze zelf ook niet – hij volgt hen slechts. Dat ze in de oorlog gruwelijke dingen doen en ondergaan is vanzelfsprekend en dat wie in Vlaanderen terugkeert, die herinneringen nooit meer zal afschudden ook. Drumont werkt met niet-professionele acteurs en het moet gezegd, ze maken als acteurs ook niet veel indruk, op de pure schoonheid van Adelaïde Leroux (Barbe) na. Maar de film maakt wel veel indruk.

Babel van Iñárittu doet ook alles om indruk te maken. De Mexicaan die door Hollywood is omarmd zet groot geschut in, net als in zijn debuut Amores perros (2000). Kinderen die smachten in de woestijn, een moeder die wordt neergeschoten, een kind dat wordt neergeschoten, vernedering, psychische trauma’s, terrorisme, armoede – op alle fronten wordt de kijker gebombardeerd met hevige emoties. En natuurlijk komen die ook aan. Het is nu eenmaal moeilijk om koeltjes te blijven bij het zien van kinderen die geweld wordt aangedaan.

Iñárittu heeft een visuele bravoure die moeilijk te weerstaan is. Het bezwaar is dat hij zijn personages niet volgt zoals Drumont. Ze zijn geen echte personages, maar figuren met een bijbetekenis.

Een rijk Amerikaans echtpaar (Brad Pitt en Cate Blanchett) wordt per ongeluk beschoten door een Marokkaans jongetje met een geweer dat via een Japanse plezierjager in de woestijn is terechtgekomen. Zo kan de regisseur de sociale ongelijkheid in de VS via de Mexicaanse oppas van het echtpaar), de westerse angst voor terrorisme en eenzaamheid in hypermodern Japan in één film onderbrengen.

Maar wat wil Iñárittu ermee zeggen, gezien de symbolische titel? De toren van Babel was volgens de bijbel de hoogmoedige poging van mensen om tezamen naar de hemel te reiken. Het lukte bijna, daar zij één en dezelfde taal spraken – een vroege vorm van globalisering. Maar God sloeg hen met verschillende talen en verstrooide hen over de aarde.

Treurt dat Iñárittu om de kordate ingreep van God en om het onbegrip dat sindsdien op aarde heerst? Dat de Amerikaan geen hulp van een Marokkaan kan accepteren zonder te denken dat hij ervoor betalen moet? Is het Japanse meisje daarom doof en kan daarom niemand haar liefde geven behalve andere doven? Je zult het wel in die richting moeten zoeken, maar je krijgt het gevoel dat de regisseur diepzinniger dóet dan is.

    • Bas Blokker