Solidariteitsfonds ‘achilleshiel’ zorgstelsel

Verzekeraar Azivo gaat het zorgstelsel aanvechten bij het Europees Hof van Justitie. De zaak kan vergaande consequenties krijgen voor Nederland.

Senatoren waarschuwden vorig jaar met klem: het nieuwe zorgstelsel van minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) kan door het Europese Hof van Justitie onderuit worden gehaald.

De kans dat dit nu gaat gebeuren, is een stuk groter geworden nu zorgverzekeraar Azivo de Europese Commissie voor het Hof sleept met als inzet het nieuwe Nederlandse zorgstelsel. Volgens Azivo gedoogt de Commissie ten onrechte een verkapte vorm van staatsteun die in het stelsel zit. Mocht het Hof Azivo in het gelijk stellen, dan kan het gevolg zijn dat Nederland het zorgstelsel alsnog moet ombouwen van een private verzekering naar een publiek stelsel. En dan is Hoogervorst dus terug bij af.

De Haagse verzekeraar stelt dat staatssteun verwerkt zit in het solidariteitsfonds, een van de pijlers van de nieuwe zorgverzekering. Dat zogenoemde risicovereveningsfonds zorgt ervoor dat verzekeraars van de overheid een compensatie krijgen voor klanten waar ze anders verlies op zouden maken, zoals ouderen en zieken.

De Rotterdamse hoogleraar Wynand van de Ven, specialist op dit gebied, noemt het risicovereveningsstelsel „de achilleshiel” van de nieuwe zorgverzekering. „Als dat goed is geregeld, werkt het zorgstelsel goed. Maar zodra de risicoverevening niet werkt, gaat het fout met het hele zorgstelsel. We zitten in Nederland op het randje.” Voor diabetespatiënten bijvoorbeeld ontvangen verzekeraars een goede compensatie, maar volgens hem voor mensen met een depressie niet. „Zo zitten er nog meer onvolkomenheden in die risicoverevening en daar kunnen verzekeraars met veel van zulke verzekerden last van ondervinden”, zegt Van de Ven. De hoogleraar wijst op Zwitserland. Daar bestaat al langer een zorgstelsel dat vergelijkbaar is met het Nederlandse. Maar daar werkt de risicoverevening nog veel slechter, zegt Van de Ven. „Daar zie je dat verzekeraars er belang bij hebben om kwetsbare groepen te weigeren.”

De Europese Commissie oordeelde eerder dat het compenseren van verzekeraars neerkomt op staatssteun. Het verlenen van staatssteun aan commerciële bedrijven is op de Europese vrije markt verboden omdat het tot oneerlijke concurrentie leidt. De Commissie vond deze vorm van staatssteun, bij wijze van uitzondering, echter aanvaardbaar. Azivo bestrijdt dat nu in de rechtszaak die het 13 maart al aanhangig maakte.

Azivo is voortgekomen uit de arbeidersbeweging en heeft veel verzekerden uit de Haagse achterstandswijken. Advocaat Van der Wal zegt dat zorgverzekeraars in grote steden te maken hebben met hogere claims van klanten. „De categorie van oud-ziekenfondsverzekerden doet een groter beroep op de verzekeraar dan de voormalig particulier verzekerden. Die verschillen worden onvoldoende weggepoetst. Daarbij gaat het gaat om vele miljoenen. Azivo komt geld tekort, dat terecht komt bij anderen.” Verzekeraars die het volgens hem minder nodig hebben krijgen ongeoorloofde staatssteun.

Azivo voert in de rechtszaak ook aan dat het verbod op premiedifferentiatie in het zorgstelsel in strijd is met de Europese schaderichtlijn. Verzekeraars mogen aan oudere en zieke mensen die doorgaans meer zorg nodig hebben, geen hogere premie vragen. Zo’n verbod is gezien de Europese regels, onhoudbaar op een markt waar commerciële verzekeraars met elkaar moeten concurreren, meent Azivo. Het verbod op premiedifferentiatie vindt hoogleraar Van de Ven inderdaad op ‘Europees drijfzand’ gebaseerd. Minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) baseert zich op een brief van de vroegere eurocommissaris Frits Bolkestein. Die schreef in wat inmiddels ‘de Bolkestein-brief’ is gaan heten: „Ik geloof dat de acceptatieplicht en het verbod op premiedifferentiatie gerechtvaardigd zouden kunnen zijn omdat zij noodzakelijk lijken te zijn om de legitieme doelen van de Nederlandse regering te realiseren.” Van de Ven vindt dat een bijzonder zwakke en vage redenering. Naar verwachting doet het Hof van Justitie over anderhalf jaar uitspraak.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het inzetje Miljardenfonds bij het artikel Solidariteitsfonds ‘achilleshiel’ zorgstelsel (23 mei, pagina 2) staat dat jaarlijks 15 miljoen euro omgaat in het risicovereveningsfonds voor zorgverzekeraars. Het gaat om 16,5 miljard euro.

    • Antoinette Reerink