Resistente bacteriën bij muis gedood

Nieuwe antibiotica zijn zeer gewenst, maar zeldzaam.

De ontdekking van een antibioticum dat ziekteverwekkende bacteriën bij muizen doodt biedt hoop.

Twee laboratoriummuizen van zeventien dagen oud. Foto Dirk-Jan Visser (Photo: Dirk-Jan Visser / Rotterdam 20-03-2006) DNAge, een biofarmaceutisch bedrijf wat ontstaan is vanuit de faculteit genetica van het Erasmus medisch Centrum, onderzoekt in samenwerking met de universiteit het verschijnsel veroudering in relatie DNA repair en genomen stabilisatie. Hier: twee labaratorium muizen van 17 dagen. Het kleine muisje is heeft een ziektebeeld dat overeenkomt met het syndroom van Cockyane. Dit syndroom versnelt het ouder worden. Visser, Dirk-Jan

Er is een nieuw type antibioticum ontdekt dat muizen beschermt tegen infecties met bacteriën die ook voor mensen een bedreiging zijn. Het antibioticum, een natuurproduct uit een Zuid-Afrikaanse bacterie, doodt bacteriesoorten die tegen veel andere antibiotica resistent worden. Wetenschappers van het onderzoekslaboratorium van het Amerikaanse farmaciebedrijf Merck berichten over de ontdekking in het Britse wetenschappelijke tijdschrift Nature.

Nieuwe soorten antibiotica worden zelden op de markt gebracht. Sinds 2000 zijn er slechts twee bijgekomen die een nieuwe methode toepassen om bacteriën te doden; in de dertig jaar daarvoor geen enkele. Daarom is de publicatie van het nieuwe antibioticum platensimycine opvallend, ook al is het middel nog niet bij mensen uitgeprobeerd.

Een Canadese commentator in Nature noemt de werking van het medicijn 'bemoedigend'. Hij tekent daarbij aan dat de weg naar toepassing bij patiënten nog lang is.

Bij muizen kon met het middel een Staphylococcus aureus-infectie bestreden worden zonder de dieren te vergiftigen. Deze bacterie veroorzaakt wondinfecties, vooral bij mensen met een slechte afweer. In proeven met celkweken werkte platensimycine ook tegen Streptococcus pneumoniae, de pneumokok. Pneumokokken veroorzaken onder andere hersenvlies- en longontstekingen.

Er is veel vraag naar nieuwe antibiotica tegen deze ziekteverwekkers, omdat ze steeds vaker resistent worden. Dat geldt vooral voor S. aureus: de resistente vorm is de ziekenhuisbacterie MRSA. Deze resistentie komt in de Verenigde Staten en Zuid-Europa steeds vaker voor, ook buiten het ziekenhuis. Ook de resistentie tegen pneumokokken neemt toe. In Nederland is resistentie tegen deze bacteriën een groeiend, maar in vergelijking met andere Europese landen en de VS een klein probleem. Verschillende bacteriestammen die resistent zijn tegen antibiotica bezwijken wel aan platensimycine, zo bleek in de tests van Merck.

Platensimycine legt de vetzuurproductie van bacteriën stil. Vetzuren zijn nodig voor de buitenbekleding van de bacterie, met name de celmembranen. Er zijn nog geen antibiotica op de markt die zo werken. De meeste blokkeren de opbouw van eiwitten of DNA, breken de celwand af of remmen de opbouw ervan. Of ze pakken de celmembraan aan, maar niet via de productie van vetzuren. Er zijn in het verleden meer potentiële antibiotica gevonden die de bacteriële vetzuurproductie remmen, maar dat heeft nog geen nieuwe medicijnen opgeleverd. Het probleem is dat de kans bestaat dat ook de vetzuurproductie van de patiënt geslachtofferd wordt. Met andere woorden: dat het giftig is.

De Utrechtse hoogleraar infectieziektenkunde Andy Hoepelman zegt desgevraagd dat dit ook bij platensimycine een probleem zou kunnen worden, maar dat het een goed teken is dat het bij proefdieren werkt. 'Muizen vallen er niet direct van om. Dan kan het bij mensen nog wel toxisch zijn, maar dat kun je gaan aanpassen.' Volgens Hoepelman kan het vijf tot tien jaar duren voor een medicijn op basis van dit middel op de markt komt.

De Canadese commentator in Nature noemt het 'opbeurend' dat een farmabedrijf platensimycine ontwikkelt. Farmaceutische bedrijven hebben wereldwijd sinds 1990 steeds minder in onderzoek naar nieuwe antibiotica geïnvesteerd, zo schreef de medische koepelorganisatie Infectious Diseases Society of America in een rapport in 2004. Hoepelman, die financieel niet bij Merck betrokken is: 'Veel firma's hebben zich teruggetrokken en dat is een groot probleem. Kijk, een middel tegen aderverkalking schrijf je een heel leven lang voor, antibiotica maar een dag of tien. Dat is commercieel niet interessant.'