Rechter: Ahold is geen Enron of Parmalat

Ahold-bestuurders maakten zich schuldig aan valsheid in geschrifte en oplichting.

De zaak is nog niet voorbij: zowel Justitie als verdachten overwegen hoger beroep.

Roland Fahlin, enkele weken geleden. Foto Maurice Boyer Ex-Aholdtopmannen Fahlin en Andrae(r) arriveren met advocaat bij de Rechtbank in Amsterdam Foto NRC H'Blad, Maurice Boyer 060306 Rechtzaken Ahold Boyer, Maurice

Om kwart over tien, rechtbankvoorzitter Frans Bauduin is dan ruim een half uur aan het woord, glimlacht officier van justitie Anita van Dis naar haar collega Hendrik-Jan Biemond. Dit gaat de goede kant op, zie je haar denken: hier komen veroordelingen uit. In de zaal kijken familieleden van verdachten elkaar nerveus aan. Er wordt gefluisterd: gaat dit verkeerd? Er zullen toch geen onvoorwaardelijke celstraffen volgen, zoals het openbaar ministerie (OM) heeft geëist?

Een uur later is opluchting zichtbaar. Bauduin is nog steeds bezig met het voorlezen van het vonnis. Hij heeft inmiddels gezegd dat de strafbare feiten weliswaar ernstig zijn, maar dat er voorwaardelijke gevangenisstraffen en geldboetes in de hoogste categorie zullen worden opgelegd. De bewoordingen van het oordeel zijn bikkelhard. De Ahold-bestuurders - oud-president Cees van der Hoeven, voormalig financieel directeur Michiel Meurs en ex-bestuurder Jan Andreae, hebben het vertrouwen ernstig geschaad. Het vertrouwen van de werknemers en klanten van Ahold, maar ook van beleggers, van de eigen raad van commissarissen en van huisaccountant Deloitte.

Ook het optreden van de vierde verdachte, de Zweedse commissaris Roland Fahlin, wordt stevig bekritiseerd. Dat wordt als een 'onbehoorlijke taakuitoefening' gekenschetst. Maar de rechtbank vindt dat er in zijn geval onvoldoende bewijs is om tot een veroordeling te kunnen komen. Voor de drie Nederlandse bestuurders geldt dat niet: er is sprake van oplichting en valsheid in geschrifte.

Het Zaanse supermarktconcern telde de omzetten van een aantal dochterondernemingen in Scandinavië en Zuid Amerika volledig mee in de boeken. In zogenoemde control letters werd gezegd dat Ahold volledige zeggenschap had in deze joint ventures. Maar een side letter weersprak dat. Dit document werd verborgen gehouden, onder meer voor de huisaccountant, maar ook voor de raad van commissarissen en het beleggend publiek. Daardoor leek het, ten onrechte, of Ahold de baas was in de joint ventures. Naar het jaarrekeningenrecht in Amerika, waar Ahold ook aan de beurs is genoteerd, mocht dat niet. Bovendien is de accountant opgelicht omdat die een goedkeurende verklaring voor de cijfers gaf, terwijl hij de gewraakte side letters niet kende.

Alle drie de bestuurders hebben er op een of andere manier mee te maken; Van der Hoeven en Meurs zwaarder dan Andreae. Dat moet worden bestraft, vindt de rechtbank: 'De afkeuring voor het frauduleuze handelen van in hoog aanzien staande verdachten moet in de straf tot uitdrukking worden gebracht.' Maar niet zo stevig als het OM had geëist. Er volgen op onderdelen enkele vrijspraken. Bovendien waren de verdachten niet uit op persoonlijk gewin. En, zo staat in het vonnis, van een boekhoudschandaal zoals bij Enron of Parmalat is geen sprake. Deze vergelijking, die de afgelopen jaren meerdere malen is gemaakt in de publiciteit, gaat volgens het vonnis 'in alle opzichten mank'. Daarmee lijkt de rechtbank de hype een beetje van de Ahold-zaak te willen afhalen: wat er in Zaandam gebeurde kon niet door de beugel, maar het moet ook weer niet worden overdreven.

Dat neemt niet weg dat de voormalige Ahold-bestuurders met stevige veroordelingen aan hun broek zitten. Ze krijgen voorwaardelijke celstraffen opgelegd en, naar Nederlandse normen, forse geldboetes.

Cees van der Hoeven hoort het oordeel met gebogen hoofd aan. Na afloop van de zitting zegt hij dat de uitslag 'anders dan verwacht' is. Hij noemt de strafzaak 'een zware affaire die z'n tol eist' en spreekt over een 'louterende ervaring'. Maar meteen daarna lijkt hij zich alweer te hebben hervonden. Zijn advocaat wil het nog niet bevestigen, maar Van der Hoeven weet al dat hij tegen de beslissing in hoger beroep zal gaan. Optimistisch spreekt de voormalige topman de hoop uit dat dan 'de echte waarheid gewaardeerd wordt'.

Ook Jan Andreae reageert teleurgesteld. Hij blijft volhouden dat hij onschuldig is. Michiel Meurs wil, zoals tijdens het hele proces, niets zeggen. Glimlachend loopt hij de rechtbank uit, een van de vele fotografen om hem heen vriendelijk op de been helpend als die in het gedrang ten val komt. Peter-Paul de Vries, directeur van de Vereniging van Effectenbezitters, noemt het vonnis 'een inhoudelijk afgewogen oordeel, maar met een ongelooflijk lage straf'. Gistermiddag reageerde het OM: terecht veroordeeld, maar de rechtbank denkt anders over de straffen'. Justitie overweegt daarom een hoger beroep. De Ahold-zaak krijgt dus waarschijnlijk een vervolg: bij het gerechtshof.

Volledige tekst van de vonnissen, weblog Ahold en fotoserie op www.nrc.nl