Ook voor niet-rokers

Morgen om 15.45 uur houdt prof. dr. Egbert F. Smit zijn inaugurele rede 'Longkanker: Kleine kansen geneeskunde' in de aula van de Vrije Universiteit Amsterdam.

Longkanker is een sluipmoordenaar. Je krijgt er pas heel laat klachten van. Vaak gaan mensen pas naar de dokter als ze bijvoorbeeld pijn krijgen door uitzaaiingen in een bot, of verlammingsverschijnselen door uitzaaiing in de hersenen. 'Misschien wel het meest voorkomende symptoom is gewichtsverlies, bepaald geen specifieke klacht', zegt hoogleraar Egbert Smit. 'Driekwart van de longkankerpatiënten heeft al uitzaaiingen als ze zich voor het eerst presenteren. Het is echt een verschrikkelijke ziekte.'

Is longkanker een doodvonnis?

'De overlevingskansen zijn de afgelopen 30 jaar nauwelijks verbeterd. Na vijf jaar is nog maar 14 procent van de patiënten in leven. Je moet er vroeg bij zijn. Als de kanker nog beperkt is tot de long zelf, kan het zieke stuk van de long worden weggesneden. Als de kanker al buiten de long is doorgedrongen, zal de overgrote meerderheid van de patiënten vroeg of laat aan de gevolgen overlijden.'

Maar niet iedereen?

'Een kleine groep kan nog genezen door een behandeling met medicijnen en bestraling. Als alle patiënten met uitgezaaide longkanker een standaard chemotherapie krijgen, overleven ze gemiddeld enkele maanden langer. Een kleine groep profiteert heel sterk. Het is de kunst om juist die mensen te selecteren, dan kun je anderen die nare bijwerkingen besparen.

Bij borstkanker bestaan tegenwoordig genetische markers om patiënten voor een bepaald type behandeling te selecteren. Bij longkanker is het ons nog niet echt goed gelukt om goeie genetische merkers te vinden, behalve voor een kleine groep patiënten die baat heeft bij de nieuwe EGFR-remmers. Daar valt aan de hand van iemands DNA-kenmerken redelijk te voorspellen of een patiënt van deze behandeling zal profiteren, of juist niet. Ik zou voor veel meer medicamenten zo'n behandelplan op maat willen maken.

Eerst zou je via weefselonderzoek moeten vaststellen om welke genetische veranderingen het precies gaat, om daar dan de behandeling op af te stemmen.'

Longkanker is toch meer een kwestie van levensstijl dan van genetische voorbeschikking?

'Longkanker is zeer geassocieerd met roken. Toch zie je in bepaalde families veel meer longkanker. En als je zo'n tumor onderzoekt, kun je verschillende genetische veranderingen aantreffen. Niet bij elke roker zullen dezelfde genetische ontsporingen optreden. En misschien heeft elke genetische verandering zijn eigen gevoeligheid voor een bepaald medicijn.

Bovendien komt longkanker steeds meer voor bij mensen die al lang geleden zijn gestopt met roken of nooit gerookt hebben. Zoals bij alle vormen van kanker kunnen er ook bij longkanker heel veel redenen zijn waarom iemand niet op een therapie reageert. We weten daar nog weinig van, maar in domme pech geloof ik niet. Het moet ooit biologisch te verklaren zijn.'

    • Marion de Boo