‘Liefde is delicaat evenwicht’

Marco Bellocchio is 66, maar is nog dezelfde rebel van vroeger. „Voor mij is ongehoorzaamheid een belangrijk dramatisch gegeven.”

Marco Bellocchio Foto AP ** FILE PHOTOS ** This combo photo shows, clockwise from top left, Manuela Di Centa, former Italian Cross-country skiing champion, Rosa Calipari, widow of Italian secret service officer killed in Iraq, Oliverio Toscani, photographer, Franca Rame, actress and wife of literature Nobel prize winner Dario Fo, Marco Bellocchio, film director, Gerardo D'Ambrosio, former Milan prosecutor, Giulia Bongiorno, lawyer of Italy's former Premier Giulio Andreotti, and Salvatore Stefio, a bodyguard who was kidnapped in Iraq, who will run with different parties at the upcoming April 9th national elections. With the balloting expected to be hard-fought, both center-left and center-right coalitions have enrolled a mix of household names and prominent professionals in hopes of attracting voters. The names were made official as political parties deposited their electoral lists Monday night, March 6, 2006. (AP Photo) Associated Press

Dit is een gesprek met een rebel. Hij is al wat ouder misschien, met het beschaafd-Italiaanse voorkomen van Vittorio Gassman op leeftijd. Hij praat beschaafd en genuanceerd. Hij is in therapie geweest, vertelt hij in een hotelkamer in Cannes tijdens het filmfestival, en dat heeft zijn manier van denken en zijn kijk op de wereld veranderd. Maar de rebellie flakkert nog altijd op in Marco Bellocchio (66). Zijn laatste film, Il regista di matrimoni (de huwelijksregisseur), is een ode aan de ongehoorzaamheid, met een gelukkig einde voor de ware rebel, een filmregisseur die de maatschappelijke moraal en de codes van zijn vak ondergeschikt maakt aan zijn passie. Een vrouw, natuurlijk.

Vanaf de eerste film die hij maakte in 1965, piepjong nog, I pugni in tasca, zette Bellocchio zijn hoofdpersonen aan tot ongehoorzaamheid. Die in I pugni in tasca vermoordt zijn moeder. De hoofdpersoon van zijn voorlaatste speelfilm, Buongiorno, notte, doet het tegenovergestelde: ze bevrijdt de man die zij en haar communistische kameraden hebben ontvoerd. En in Il regista di matrimoni slaat regisseur Franco Elica alle bevelen van zijn opdrachtgever in de wind.

„Voor mij”, zegt Bellocchio, „is ongehoorzaamheid een belangrijk dramatisch gegeven. Ik plaats mijn personages graag in een positie van gehoorzaamheid en laat hen dan de energie vinden om daaruit te breken. Wat daarna gebeurt, wat de mensen met die nieuwe vrijheid doen, dat is voor mij het meest interessant.

„Voor mij is dat thema al die jaren levend gebleven, al ben ik in mijn vorm van rebellie wel veranderd. In de jaren zestig maakte ik enige tijd deel uit van een maoïstische groep. De rebellie waarin ik nu geloof is tegenovergesteld aan de utopie waar ik toen in geloofde. Dat kun je ook zien aan Buongiorno, notte. Daar rebelleert de hoofdpersoon juist tegen zo’n groep.”

In maatschappelijk termen gesteld: waar keert regisseur Elica zich tegen?

„Het is in zekere zin persoonlijker. Hij keert zich tegen wat van hem wordt verwacht. Hem is gevraagd om I promessi sposi te verfilmen, dé 19de-eeuwse Italiaanse klassieker die al heel vaak voor film en tv is bewerkt. Dat is een boek dat sinds jaar en dag in Italië de katholieke norm voor het huwelijk heeft gegrondvest. Wij lazen dat op school en dat doen kinderen nu nóg. Elica onttrekt zich aan zijn opdracht en zijn nieuwe energie zet hem in beweging. Hij reist naar Sicilië, een vlucht naar de zon, naar het licht. Daar krijgt hij een sprookjesopdracht. Hij moet de maagdelijkheid van een prinses bewaken en hij probeert die juist te nemen.”

Waarna hij zich toch zal binden in een huwelijk, mogen we veronderstellen?

„Misschien. In de film is het huwelijk een soort schrikbeeld, een instrument voor normalisatie. Misschien dat ze niet trouwen. Maar dan nog. Liefde zelf is een delicaat evenwicht tussen vrijheid en slavernij.”

Hoe heeft u die energieke ongehoorzaamheid van Elica filmisch vormgegeven?

„De film heeft een open constructie. De montage is licht en onvoorspelbaar. En vooral de beweging van Elica verwijst naar zijn opstandigheid. Hij staat niet stil en de camera volgt hem in corresponderende bewegingen.”

Tegenover de vitaliteit van Elica plaatst u een heel droevige figuur, een collega-regisseur die zijn eigen dood heeft geënsceneerd in de hoop op ‘postume’ erkenning.

„Dat gaat te ver natuurlijk, maar ik moet toegeven dat ik als artiest wel met hem kan meevoelen. Door erkenning tonen anderen wat je bent. Zonder erkenning is een artiest niemand.”

Deze Smamma zegt een paar keer: in Italië zijn de doden de baas. Dat is kennelijk iets dat u graag gezegd wilde hebben.

„Het ís zo. In Italië is een versteende klasse aan de macht die geen nieuwkomers toelaat.”

Dat is toch het kenmerk van heersende klassen, nieuwkomers weren. Daar heeft u vroeger zelf tegen gerebelleerd.

„Het is nu toch anders. De onderdrukking van nu is vrijwel alomtegenwoordig. In de jaren zestig en zeventig was er veel meer hoop. De jongeren van nu zijn vrijwel verlamd door hun machteloosheid.”

In Nanni Moretti’s Il caimano zie je dat ook. Italië is murw en niemand kan de kracht vinden om Berlusconi aan te pakken.

„Ik heb Il caimano nog niet gezien, maar ik heb begrepen dat het een nogal pessimistische film is. Ik ben niet pessimistisch. Er ís een uitweg, daar ben ik van overtuigd. Alleen wie zelf zoekt, zal hem vinden. Kijk maar naar Elica.”

    • Bas Blokker