Leeuwarden schrikt van nieuw stadshart

Morgen stemt Leeuwarden over een nieuw Zaailand, het grote stadsplein waar de gemeente een nieuw Fries Museum, winkels en woningen wil bouwen.

De steigers op het Zaailand geven de afmetingen van de nieuwbouw aan, de ballonnen tonen de hoogte. Leeuwarden is diep verdeeld over de plannen. Foto Hoge Noorden Leeuwarden:Het Zaailand in Leeuwarden tijdens de simulatie van de geplande bebouwing van het Fries Museum aldaar. Op het plein zelf zijn de contouren aan gegeven met rolsteigers en linten. Dit alles voor het Referendum van 24 mei waarop de Leeuwarder bevolking haar keuze kan maken voor de nieuwe invulling van het plein. foto dd 21-05-2006©Foto: Hoge Noorden / Jacob Van Essen Hoge Noorden;Jacob van Essen

Bedenkelijk kijken Sietze de Vries en directeur Gerk Koopmans van het Leeuwarder Verzetsmuseum omhoog naar twee gele hoogwerkers aan de rand van het Zaailand, het grote plein in het centrum van de stad. Ze geven de hoogte aan van het Fries Museum dat hier moet komen. Ook de contouren van de toekomstige winkelwand zijn gemarkeerd met steigers. Twee Leeuwarders hebben dit op eigen initiatief geregeld, zodat hun stadgenoten zich een voorstelling kunnen maken van de afmetingen van de nieuwbouw, waarover de Leeuwarders zich morgen in een referendum kunnen uitspreken. „Hier word ik niet vrolijk van’’, schudt Koopmans zijn hoofd. „Dit wel erg hoog.” De Vries was eerst voor. „Maar ik twijfel nu’’, zegt hij. „Dit wordt een groot DDR-gebouw.”

Het project Nieuw Zaailand (kosten 115 miljoen euro) omvat de bouw van een winkelslurf, terraswoningen, winkels en nieuwbouw van het Fries Museum. De gemeente draagt 5,6 miljoen bij. De rest komt van Europese, rijks- en provinciale subsidies en van marktpartijen. Aanleiding van de herinrichting is een legaat van wijlen architect Abe Bonnema die in 2002 achttien miljoen euro naliet voor de bouw van een nieuw Fries Museum „op of aan het Zaailand”. De gemeenteraad ging met een krappe meerderheid akkoord met het plan.

Over één ding zijn voor- en tegenstanders het eens: het Zaailand, officieel Wilhelminaplein geheten, is winderig, troosteloos en kaal. Al jaren praten bestuurders over het plein (6.000 vierkante meter, zo groot als een voetbalveld) waarop het classicistische Paleis van Justitie uitkijkt.

Afgelopen zondag, op een discussiebijeenkomst, zit het Leeuwarder PvdA-raadslid Hendrik ten Hoeve op een krukje voor zijn auto. Blauwgele sjaal om, alpinopet op. Leeuwarders drommen om hem samen. Als enige van zijn fractie is de raadsnestor tegen. „Dit is de grootste stedenbouwkundige blunder van Leeuwarden in 40 jaar”, bromt hij. De veertien meter hoge winkelwand verstoort de symmetrie van het gerechtsgebouw, waarschuwt hij. De winkelslurf wordt „een morsig, donker straatje”. Het nieuwe museum „een betonkolos met opgeplakte gevelsteentjes”.

Zijn fractievoorzitter Amarins Dikken (PvdA) schrikt toch ook wel nu ze ziet hoe hoog de winkelwand aan het plein zal worden. „Die vind ik wel erg groot, ja. Dat valt me tegen.”

Leeuwarder Geart de Vries zegt haar dat hij zich is „doodgeschrokken” van de grootte. „Dit past hier niet. Een deel van het Paleis van Justitie wordt aan het zicht onttrokken.”

Drie oudere Leeuwarder dames zien het project al evenmin zitten. R. Veenstra: „Ik vind het niks, de straat tussen de nieuwe winkelwand en de bestaande wordt straks een onveilige steeg.”

„Op meer en duurdere winkels zitten we niet te wachten”, zegt een ander. „Nu staan er al heel wat panden leeg.”

Wat tegenstanders tegenstaat, is dat Bonnema „over zijn graf heen regeert.” „Een stad moet niet per testament bestuurd worden”, mopperen ze. „Maar op basis van zorgvuldig afgewogen alternatieven”, aldus oppositiepartij SP.

Anneke Hettinga, geboren en getogen in de stad, is wel voor. „Het plein wordt straks kleiner, dus knusser.”

Leeuwarder Katrinus Stormer knikt. „Dit is een superplan. Als we nu niet toehappen, gaan de investeerders naar Zwolle of Enschede.” Nieuwe duurdere winkels zullen meer winkelend publiek trekken, verwachten beiden. Datzelfde geldt voor een nieuw museum. Hettinga: „Het oude museum is moeilijk te vinden, veel toeristen vragen me de weg ernaar.”

De ludieke actiegroep De Zaaimannen is ook present. In folders ‘Nu bent u aan Z’ porren ze de Leeuwarders om voor te stemmen. Vernieuwing is nodig voor een levende stad, vinden ze. Voorstanders wijzen verder op de 140 arbeidsplaatsen die het plan genereert.

De vier oppositiepartijen spreken echter van „een geldverslindend miljoenenproject.” De dure winkelwand gaat ten koste van de bestaande middenstand, voorspellen ze. Opknappen prima, maar bedenk dan wat leuks, stellen ze.

Sido Martens maakte een een speciaal protestlied. „Plant er bomen, zet er een muziekkoepel neer en terrasjes. Veel gezelliger.”

    • Karin de Mik