Indonesië hecht weer aan normen en waarden

Indonesië is in de ban van het ethisch reveil. In de hoofdstad Jakarta protesteerden zondag tienduizenden tegen pornografie. De burgemeester van Tangerang voert al langer strijd voor goed gedrag. ‘Wetten helpen heus wel.’

Het zat Lilies Lindawati niet mee, die zondag de 26ste februari. Ze was net ontslagen als serveerster in een restaurant en het bezoek aan haar vroegere baas om anderhalve maand achterstallig loon uitbetaald te krijgen, liep op niets uit. Eerst liet de man zich een paar uur lang niet zien en toen kwam hij beteuterd melden dat hij niets meer had.

Het was al donker, ’s avonds tegen zevenen. Vervolgens wilde ze zo’n mini-busje nemen om naar huis te gaan, toen daar ineens twintig agenten uit een vrachtauto tevoorschijn doken en haar met nog een stuk of tien andere vrouwen in een boevenwagen stopten. Die nacht werden ze met hun allen achter het stadhuis opgesloten.

De volgende ochtend al werd Lilies voorgeleid en prompt veroordeeld tot dertig euro boete „wegens straatprostitutie”. Geld had ze niet en – stom – ze had haar identiteitsbewijs niet bij zich. In het bezit van een mobieltje was ze niet en ze kon dus ook haar echtgenoot niet bellen. Zo verdween Lilies voor drie dagen achter slot en grendel en schaamde ze zich drie dagen rot, „want ik stond daar geregistreerd als een prostituee, terwijl ik nota bene al zwanger was van mijn tweede kind.”

Lilies Lindawati (35) is een schuchtere vrouw maar het verhindert haar niet geleidelijk aan nationale bekendheid te verwerven. Zij is het symbool van onschuldige slachtoffers die kunnen vallen wanneer ethisch reveil uit de hand loopt of wanneer populistische burgemeesters zich met stuntwerk profileren. Met behulp van enkele organisaties heeft ze nu een advocaat. Ze heeft de burgemeester voor de rechter gedaagd en ze eist een kleine 50.000 euro schadevergoeding, want „ik ben vernederd, zwaar vernederd”.

Aan elke lantaarnpaal langs de vierbaansweg groet de stad Tangerang de bezoekers met de nieuwe slogan: ‘Welkom in de stad van goed gedrag’. Tangerang is een industriestad, op ruim een uur rijden ten westen van Jakarta, met anderhalf miljoen inwoners. Het is ook de stad die een maand geleden tot in Amerikaanse comedy-shows de lachspieren prikkelde met een verordening die ‘kussen en knuffelen voor een aangesloten periode van vijf minuten of meer’ strafbaar stelde. Wat is hier eigenlijk gaande?

Burgemeester Wahidin Halim (48) is zo vrij er vrolijk onder te blijven. In de luie stoelen van zijn ontvangstruimte in het stadhuis neemt hij de tijd te vertellen over de prachtige cultuur en ethiek van Tangerang, over de toegewijde moslims (90 procent), de traditierijke Chinese boeddhisten (6 procent) en de plezierige christenen (4 procent) van zijn stad. En hoe van buitenaf, vanuit de metropool Jakarta, zoveel rottigheid van drank, van drugs en van hoeren de laatste jaren naar zijn industriestad is gekomen, en hoe zijn burgers daar geleidelijk aan schoon genoeg van hebben gekregen.

De verkoop van alcohol is inmiddels verboden. Wie ’s avonds „alleen en verdacht” op straat loopt, kan worden opgepakt, en wie al te intiem gevoelens met een ander deelt, krijgt een bekeuring.

Burgemeester Halim: „Het is allemaal vrij eenvoudig wat wij hier doen. Wij willen dat mensen zich hier netjes gedragen, dat ze elkaar respecteren en dat ze weer ‘goedemorgen’ en ‘goedenavond’ tegen elkaar zeggen. En voordat u nou begint over opvoeding en onderwijs: ja, goede manieren leer je thuis en op school, dat weet ik ook wel. Maar ik zeg u: wetten helpen ook”.

De burgemeester is lid van een nogal radicaal-islamitische partij die met pleidooien voor de shari’a (islamitisch recht) en zedelijkheid enige aanhang heeft verworven, maar die het bij verkiezingen vooral goed doet als geloofwaardige anti-corruptiepartij.

Islamisering is niet Halims streven, zegt hij. „Nee, dat is absoluut niet de bedoeling. Wij willen geen kruistocht tegen andere religies, maar ik ben vastberaden om mijn slogan waar te maken: ‘Tangerang, de stad van goed gedrag’.” En inderdaad, als het om echte islamisering te doen was geweest, hadden zowel op het stadhuis als op de naburige school veel meer vrouwen rond moeten lopen met een hoofddoek. Dat is niet zo en ook het straatbeeld wijkt niet af van wat Jakarta biedt.

Op de middelbare school zijn de meningen verdeeld. Lerares Ismawati Gunawan – met hoofddoek – is razend op de burgemeester. Zij heeft ruim driehonderd vrouwen in Tangerang tegen hem gemobiliseerd in een zogenoemde ‘vrouwencoalitie’. „Het is een schande, man en vrouw moeten ’s avonds hun trouwboekje bij zich hebben zodat ze kunnen bewijzen dat ze bij elkaar horen. Hoe bont kun je het als burgemeester hier maken.”

Ze heeft geld opgehaald om de zaak desnoods tot aan het Hooggerechtshof te brengen.

Maar haar baas, directeur Agus Mulyadi, vindt het eigenlijk prima. „Oké, hier en daar zijn de maatregelen in de uitvoering wat onhandig, maar je kunt er toch niets op tegen hebben dat prostitutie wordt aangepakt. Hoe kun je daar als vrouw nou bezwaar tegen maken?”

Als Halims doel het stimuleren van debat zou zijn geweest, dan lijkt zijn missie al royaal geslaagd.

Op de ochtend dat Lilies Lindawati voor haar rechter werd geleid, vierde Tangerang het jaarfeest en in het belendende gebouw van de gemeente was het een vrolijke boel. Het jaarfeest plus de vonnissen zorgden dat burgemeester Halim in één publicitaire klap de nieuwe slogan van Tangerang als een krachtige vuurpijl de lucht in had geschoten. En hoewel de burgemeester grotere politieke ambities ontkent, schuilt er ook enig populistisch stuntwerk in zijn luidruchtige strijd tegen zedelijk verval – tegen hufterigheid, tegen seks en drugs, tegen de zondigheid van de grote stad. Daarvoor is er teveel marketing voor ‘de stad van goed gedrag’ en te weinig ingetogenheid.

In het winkelcentrum werkt Putri (20) als serveerster. Een elegante jonge vrouw in een kort rokje. Meestal werkt ze ’s avonds tot tien uur. Voordat ze het winkelcentrum verlaat, kleedt ze zich tegenwoordig om – rok uit, broek aan – want ze vindt het de laatste maanden ’s avonds „wel een beetje intimiderend” op straat. Met een aantal vrouwen samen wachten ze dan op een busje dat hen naar huis brengt. Ze vergeet haar identiteitsbewijs nooit en, ja, ze heeft ook een mobieltje tegenwoordig.

En verder kan het haar allemaal niet zoveel schelen. Zegt ze.